Nghiên cứu quốc tế chỉ ra tình trạng sử dụng sai lệch kháng sinh trên toàn cầu

Kháng sinh cần được dùng đúng liều lượng và theo khoảng cách thích hợp để tránh gây hại cho đường ruột và hạn chế nguy cơ xuất hiện tình trạng kháng thuốc. Tuy nhiên, việc sử dụng kháng sinh không phải lúc nào cũng đơn giản, như kết quả từ nghiên cứu mới của nhóm các nhà khoa học do Aislinn Cook tại City St George's, Đại học London thực hiện cho thấy việc dùng thuốc kháng sinh trên toàn cầu gặp nhiều khó khăn và chưa tối ưu.

Các tác giả nghiên cứu dựa trên phân loại kháng sinh do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) giới thiệu năm 2017, phân loại thành ba nhóm: các loại kháng sinh đơn giản dành cho các nhiễm khuẩn phổ biến (nhóm "Access"), các loại kháng sinh có đặc tính chọn lọc cao với nguy cơ kháng thuốc lớn hơn (nhóm "Watch") và những loại cuối cùng được sử dụng cho các nhiễm trùng nặng do vi khuẩn đa kháng thuốc (nhóm "Reserve").

Để đánh giá thực trạng sử dụng kháng sinh, nhóm nghiên cứu đã tập hợp và phân tích dữ liệu từ các nguồn khác nhau về việc sử dụng thuốc ở 186 quốc gia và vùng lãnh thổ. Các quốc gia được chia thành bốn nhóm dựa trên thu nhập bình quân, các dữ liệu xã hội - nhân khẩu, mức độ gánh nặng bệnh nhiễm trùng và tình trạng kháng thuốc.

Do thiếu dữ liệu tại nhiều quốc gia, các nhà nghiên cứu đã bổ sung các tính toán mô hình để hoàn thiện bức tranh tổng quan. Hai nước được chọn làm chuẩn mực để so sánh là Thụy Sĩ đối với nhóm các nước giàu và Maroc cho nhóm còn lại, dựa trên chỉ số tử vong do nhiễm trùng thấp cùng mức độ sử dụng kháng sinh hợp lý.

Kết quả khảo sát cho thấy hầu hết các quốc gia, trong đó có cả Đức, sử dụng quá nhiều kháng sinh nhóm "Watch" với 66 trong số 67 quốc gia có dữ liệu đủ đã vượt mức khuyến cáo của WHO. Điều này tiềm ẩn nguy cơ tăng nhanh sự xuất hiện của các chủng vi khuẩn kháng thuốc.

Bên cạnh đó, có khoảng một nửa số quốc gia khảo sát sử dụng quá ít kháng sinh nhóm "Reserve" vốn là lựa chọn cuối cùng cho các ca nhiễm trùng đa kháng thuốc nặng, cho thấy nhiều bệnh nhân không được tiếp cận đủ thuốc cần thiết. Tương tự, một phần đáng kể các nước cũng dùng ít kháng sinh nhóm "Access" hơn mức hợp lý, làm giảm hiệu quả điều trị các nhiễm khuẩn phổ biến.

Theo khảo sát, nhu cầu kháng sinh toàn cầu năm 2019 ước tính khoảng 43 tỷ liều dùng trong ngày, tương đương trung bình mỗi người trên thế giới dùng một đợt kháng sinh hàng năm với nhiều liều thuốc trong đợt. Một báo cáo năm 2018 cũng ghi nhận mức tiêu thụ khoảng 40,2 tỷ liều kháng sinh trên toàn cầu.

Chuyên gia Tim Eckmanns từ Viện Robert Koch (RKI), Berlin, nhận xét rõ rằng thế giới đang vừa đối mặt với tình trạng dùng quá nhiều kháng sinh vừa thiếu thuốc ở nhiều nơi. Ông cho biết Đức sử dụng tổng thể số lượng kháng sinh cao hơn mức cần thiết và đặc biệt là sử dụng quá nhiều kháng sinh nhóm "Watch". Nguyên nhân một phần do các hướng dẫn điều trị ở Đức thường khuyến cáo dùng kháng sinh nhóm "Watch" trong khi kháng sinh nhóm "Access" là lựa chọn phù hợp hơn cho nhiều trường hợp.

Ông Mathias Pletz, thuộc Bệnh viện Đại học Jena, bổ sung rằng tình hình điều trị những bệnh nhân thương vong chiến tranh người Ukraine tại Đức trong những năm gần đây dẫn đến tăng sử dụng kháng sinh nhóm "Reserve" để xử lý các nhiễm trùng xương do vi khuẩn đa kháng thuốc. Mặc dù dữ liệu nghiên cứu chỉ đến năm 2019 nên chưa phản ánh đầy đủ hiện tượng này, ông lưu ý đây là một ví dụ cho thấy số liệu có thể bị ảnh hưởng bởi các yếu tố đặc thù địa phương.

Những phát hiện này làm nổi bật sự cần thiết phải cân bằng đúng mực trong việc sử dụng kháng sinh để vừa đảm bảo hiệu quả điều trị vừa ngăn ngừa sự gia tăng của vi khuẩn kháng thuốc - một thách thức y tế toàn cầu ngày càng nghiêm trọng.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.