Việc sử dụng kháng sinh trên toàn cầu chưa đạt hiệu quả tối ưu, nhiều nước thiếu thuốc thiết yếu

Nghiên cứu do Aislinn Cook và cộng sự tại City St George's, University of London thực hiện tập trung vào ba nhóm thuốc kháng sinh do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) phân loại năm 2017: nhóm "Access" gồm các thuốc đơn giản dùng cho các nhiễm khuẩn thông thường, nhóm "Watch" với các thuốc chuyên biệt có nguy cơ cao gây kháng thuốc, và nhóm "Reserve" được dành cho các trường hợp nặng do tác nhân đa kháng thuốc. Theo đó, việc đảm bảo quyền tiếp cận công bằng và hợp lý với các loại thuốc kháng sinh thiết yếu là yếu tố then chốt trong việc đạt được các mục tiêu phát triển bền vững.

Để đánh giá thực trạng sử dụng thuốc kháng sinh, nhóm nghiên cứu đã sử dụng dữ liệu từ nhiều cơ sở dữ liệu ở 186 quốc gia và vùng lãnh thổ, phân nhóm theo thu nhập trung bình, các đặc điểm xã hội - dân số học, gánh nặng nhiễm khuẩn và mức độ đề kháng hiện có. Một số dữ liệu còn thiếu được bổ sung bằng các mô hình tính toán.

Các nước được chọn làm chuẩn so sánh gồm Thụy Sĩ (thuộc nhóm các nước giàu) và Maroc (nhóm nước khác) dựa trên chỉ số tử vong do nhiễm trùng thấp cùng mức sử dụng thuốc kháng sinh hợp lý. Kết quả cho thấy hầu hết các quốc gia, trong đó có Đức, lại sử dụng quá nhiều thuốc thuộc nhóm "Watch" có nguy cơ cao gây kháng thuốc. Cụ thể, 66 trên 67 quốc gia có dữ liệu chi tiết bị xác định sử dụng nhóm thuốc này vượt mức khuyến cáo.

Ở chiều ngược lại, khoảng một nửa số quốc gia nghiên cứu lại dùng quá ít thuốc nhóm "Reserve", vốn rất cần thiết cho các trường hợp nhiễm khuẩn nặng do vi khuẩn đa kháng thuốc, gây nguy hiểm đến tính mạng. Tương tự, một tỷ lệ không nhỏ các nước lại sử dụng thuốc nhóm "Access" - các loại thuốc cơ bản - dưới mức cần thiết, cho thấy sự thiếu hụt trong việc tiếp cận các thuốc thiết yếu này.

Nhóm nghiên cứu ước tính tổng nhu cầu toàn cầu về thuốc kháng sinh vào năm 2019 là khoảng 43 tỷ liều dùng một ngày, tức tương đương một đợt điều trị kháng sinh cho mỗi người trên Trái đất trong năm đó với nhiều ngày điều trị. Trước đó, năm 2018, khoảng 40,2 tỷ liều đã được sử dụng trên toàn cầu.

Chuyên gia Tim Eckmanns từ Viện Robert Koch, Berlin, nhận xét rõ rằng Đức sử dụng tổng thể lượng thuốc kháng sinh hơi cao so với yêu cầu, đặc biệt lượng thuốc nhóm "Watch" cũng vượt mức khuyến cáo vì các hướng dẫn điều trị tại Đức thường ưu tiên nhóm thuốc này mặc dù trong nhiều trường hợp thuốc nhóm "Access" là lựa chọn phù hợp hơn.

Tiến sĩ Mathias Pletz, Đại học Y Jena nhận định có thêm tác động đặc biệt từ việc điều trị các bệnh nhân bị thương trong chiến tranh Ukraine có nhiều nhiễm khuẩn xương do vi khuẩn đa kháng thuốc, đòi hỏi dùng nhiều thuốc nhóm "Reserve". Dữ liệu nghiên cứu dựa trên năm 2019 nên chưa phản ánh hoàn toàn những biến động này. Các nhà khoa học cũng lưu ý một số yếu tố méo mó dữ liệu chưa được xem xét trong nghiên cứu.

Những phát hiện này chỉ ra sự mất cân bằng nghiêm trọng trong việc sử dụng thuốc kháng sinh trên thế giới, giữa việc dùng quá mức ở một số thuốc và thiếu tiếp cận ở các thuốc thiết yếu, đặc biệt ở các nước thu nhập thấp và trung bình. Điều này ảnh hưởng trực tiếp tới hiệu quả điều trị và sự phát triển của kháng thuốc kháng sinh.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.