Liên Hợp Quốc yêu cầu Mỹ giải trình về cái chết của người di cư
Ngày 8/9, Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc Volker Türk đã chính thức yêu cầu chính quyền Mỹ phải chịu trách nhiệm và cung cấp lời giải trình rõ ràng liên quan đến cái chết của 23 người di cư đang bị giam giữ tại các trung tâm do Cơ quan Di trú và Hải quan Mỹ (ICE) quản lý từ đầu năm 2026 đến nay. Tại phiên họp Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc tổ chức tại Geneva, ông Türk nhấn mạnh tầm quan trọng của việc làm rõ nguyên nhân thực sự dẫn đến những cái chết này, nhất là trong bối cảnh các điều kiện giam giữ tại những trung tâm ICE đang nhận được nhiều sự quan tâm và tranh luận gay gắt từ cộng đồng quốc tế và các tổ chức nhân quyền.
Thông điệp của Liên Hợp Quốc không chỉ là lời cảnh báo mà còn là lời kêu gọi hành động minh bạch từ phía Mỹ để chấm dứt tình trạng bạo lực và những thiếu sót trong quy trình quản lý cũng như chăm sóc người di cư đang bị giam giữ. Đây cũng là lần hiếm hoi trong những năm gần đây Tổ chức quốc tế đặt áp lực trực tiếp và mạnh mẽ lên Mỹ về vấn đề nhân quyền trong lĩnh vực nhập cư.
Chiến dịch trục xuất người nhập cư gây tranh cãi
Kể từ khi Tổng thống Donald Trump tái đắc cử và chính thức bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai vào tháng 1/2025, số người di cư thiệt mạng trong các trung tâm giam giữ của ICE đã tăng đột biến, lên tới gần 50 người theo thống kê của hai tổ chức phi chính phủ Human Rights Watch (HRW) và Physicians for Human Rights. Đây là con số báo động so với những năm trước khi Nhà Trắng áp dụng chính sách nhập cư chặt chẽ hơn.
Chính quyền Trump đã mở rộng phạm vi các đối tượng có thể bị trục xuất, trong đó bao gồm cả những người từng được hưởng các chính sách bảo vệ hợp pháp dưới các chính quyền trước đó. Những công dân này trước đây được phép sinh sống, làm việc tại Mỹ do họ có nguy cơ bị đàn áp hoặc đàn áp nghiêm trọng tại quốc gia gốc.
Động thái này dẫn đến các trường hợp tử vong tại các trung tâm ICE tăng mạnh đồng thời đẩy nhiều người vào tình trạng bấp bênh và phức tạp khi họ không những mất quyền được bảo vệ mà còn đối mặt với nguy cơ bị trục xuất bất hợp pháp hoặc bị đưa sang các nước thứ ba không an toàn.
Đặc biệt, đầu tháng 8/2026, ICE đã công bố cái chết của một công dân El Salvador trong trung tâm giam giữ tại New Jersey, một trong những trung tâm gây nhiều tranh cãi nhất do bị xem là biểu tượng của chính sách di cư hà khắc và đầy nghiêm ngặt của Mỹ trong giai đoạn vừa qua.
Chính sách mở rộng nhóm đối tượng trục xuất cùng với việc tăng cường các biện pháp kiểm soát, quản lý người di cư đang khiến Mỹ chịu áp lực không nhỏ từ cộng đồng quốc tế, các tổ chức nhân quyền cũng như các nhóm đấu tranh vì quyền lợi người nhập cư.
Những lo ngại về bạo lực và quy trình pháp lý
Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc Volker Türk cũng bày tỏ mối quan ngại sâu sắc về kế hoạch trang bị găng tay xung điện cho các nhân viên di trú của Mỹ. Ông cảnh báo biện pháp này có nguy cơ tác động tiêu cực, làm gia tăng mức độ bạo lực trong quá trình can thiệp của ICE đối với người di cư.
Theo ông, vũ khí điện có thể trở thành công cụ thiếu kiểm soát, dẫn đến các vụ việc bạo hành và vi phạm nhân quyền nghiêm trọng hơn trong các trung tâm giam giữ.
Hơn nữa, ông Türk đặc biệt nhấn mạnh việc chính quyền Mỹ cần ngừng ngay lập tức các chiến dịch trục xuất người di cư sang những quốc gia có nguy cơ gây tổn hại nghiêm trọng cho họ, trong đó có Haiti. Đây là quốc gia đang đối mặt với tình trạng khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng, nên việc trả người di cư về đây đồng nghĩa với việc đặt họ trước nguy hiểm về thể chất và tinh thần.
Song song với đó, ông kêu gọi Mỹ phải bảo đảm mọi quá trình trục xuất, đặc biệt là sang các nước thứ ba, đều được thực hiện đúng theo quy định pháp lý hiện hành nhằm đảm bảo quyền lợi cơ bản của người di cư. Điều này bao gồm yếu tố minh bạch trong tiến trình, bảo vệ quyền con người và ngăn ngừa các hành vi chuyên quyền, bất hợp pháp. Việc không tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình này có thể dẫn đến vi phạm luật pháp quốc tế và quyền con người.
Chính sách đàm phán với các quốc gia thứ ba
Phân tích của hãng thông tấn AFP cho thấy chính quyền Mỹ đã dùng các biện pháp ngoại giao đặc biệt để thúc đẩy các quốc gia khác chấp nhận tiếp nhận người di cư bị trục xuất từ Mỹ, điển hình là việc đề xuất những thỏa thuận trị giá hàng triệu USD hoặc sử dụng các đòn bẩy chính sách như hạn chế cấp visa cho công dân của những quốc gia không hợp tác.
Những cuộc đàm phán này hướng đến việc tạo ra các cơ chế tiếp nhận người di cư bị trục xuất không chỉ ở các quốc gia châu Mỹ mà còn mở rộng sang các nước ở châu Phi và nhiều khu vực khác trên thế giới. Tuy nhiên, việc Mỹ sử dụng các biện pháp như đe dọa áp dụng hạn chế thị thực đã vấp phải sự chỉ trích mạnh mẽ từ các chuyên gia nhân quyền, cho rằng đây là hành vi ép buộc và thiếu tính nhân đạo.
Các quốc gia đối tác trong các thỏa thuận này cũng đang chịu áp lực lớn trong việc tiếp nhận và quản lý những người di cư với nguồn lực hạn chế cùng những vấn đề xã hội, an ninh phức tạp. Điều này làm dấy lên mối lo ngại về khả năng xảy ra các vụ vi phạm nhân quyền và những điều kiện sống thiếu thốn dành cho người di cư bị đẩy sang các quốc gia này.
Những thông tin trên đã tạo nên làn sóng phản đối từ cộng đồng quốc tế đồng thời cảnh báo về rủi ro các nước thứ ba có thể trở thành “điểm trung chuyển” dễ bị lợi dụng trong các chiến dịch trục xuất người nhập cư của Mỹ.
Áp lực quốc tế và kỳ vọng về sự minh bạch từ chính quyền Mỹ
Phát biểu tại Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc, Cao ủy Volker Türk không chỉ dừng lại ở việc yêu cầu giải trình về những cái chết trong các trung tâm giam giữ mà còn nhấn mạnh sự cần thiết phải có sự giám sát chặt chẽ và các biện pháp cải cách toàn diện từ phía Mỹ để đảm bảo an toàn, quyền con người và sự công bằng cho tất cả người di cư.
Liên Hợp Quốc đồng thời kêu gọi các quốc gia trên thế giới cùng hợp tác nhằm tạo ra các giải pháp nhân đạo hơn cho vấn đề nhập cư, tránh để tình trạng mất mạng đáng tiếc tiếp tục xảy ra trong các trung tâm giam giữ. Dư luận quốc tế đặc biệt chú ý tới việc Mỹ, một cường quốc toàn cầu, phải đi đầu trong việc xây dựng chính sách di trú dựa trên các giá trị nhân quyền và pháp trị nhằm bảo vệ quyền con người cho người di cư.
Trước mắt, Mỹ cần minh bạch trong điều tra và công bố kết quả các vụ việc tử vong trên, đồng thời rà soát lại toàn bộ chính sách trục xuất cũng như điều kiện giam giữ người di cư để ngăn chặn những hệ quả nghiêm trọng hơn trong tương lai. Các tổ chức nhân quyền thế giới, báo chí quốc tế và các cộng đồng di cư đang dõi theo chặt chẽ các chuyển động tiếp theo từ phía chính quyền Mỹ.
