Marcus Lacerda: Nhà khoa học Latin Mỹ dẫn đầu cuộc chiến chống bệnh nhiệt đới tại WHO

Marcus Lacerda hiện là giám đốc Chương trình Đặc biệt về Nghiên cứu và Đào tạo các bệnh nhiệt đới (TDR) của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), làm việc tại Geneva, Thụy Sĩ. Ông là nhà khoa học duy nhất đến từ khu vực Latin Mỹ giữ vị trí trong Ban giám đốc WHO. Sự nghiệp của Lacerda gắn liền với nghiên cứu và phòng chống các bệnh nhiệt đới, đồng thời ông đã có đóng góp quan trọng trong cuộc chiến chống đại dịch Covid-19.

Sinh ra ở Taguatinga (Bang liên bang Brasilia), ông tốt nghiệp ngành Y tại Đại học Brasília (UnB) và chuyên sâu về Bệnh truyền nhiễm tại Quỹ Y học Nhiệt đới Dr. Heitor Vieira Dourado (FMT-HVD) ở Amazonas, nơi ông đã nghiên cứu sâu và làm việc cùng các cộng đồng bản địa. Tại đây, Lacerda nghiên cứu về tafenoquine, một loại thuốc chống sốt rét dùng liều duy nhất, và tham gia vào việc triển khai các biện pháp dự phòng HIV với thuốc uống và tiêm.

Trong đại dịch Covid-19, Marcus Lacerda trở thành tâm điểm khi dẫn đầu một nghiên cứu đầu tiên chứng minh thuốc chloroquine không có hiệu quả trong điều trị virus. Kết quả nghiên cứu của ông bị phản đối mạnh mẽ và cá nhân ông phải đối mặt với sự đe dọa đến an toàn cá nhân, buộc phải có biện pháp bảo vệ đặc biệt.

Trải nghiệm trong đại dịch khiến Lacerda chuẩn bị tốt hơn cho các thách thức toàn cầu hiện nay. Ông nhấn mạnh rằng có nhiều vấn đề về sức khỏe và xã hội đan xen như biến đổi khí hậu, bạo lực và bệnh truyền nhiễm, nhưng rủi ro lớn nhất với nhân loại hiện nay là thông tin sai lệch (fake news).

Ở tuổi 49, Lacerda vẫn tiếp tục phối hợp các nỗ lực nhằm chống lại các căn bệnh nhiệt đới đang giảm đi nhưng chưa bị xóa sổ hoàn toàn. Ông cho rằng các bệnh này chủ yếu ảnh hưởng tới những cộng đồng bị bỏ quên, sống trong các khu vực kém phát triển của thế giới.

Theo nhà khoa học, không có chính sách thích hợp nhằm giảm nghèo và bất bình đẳng, việc kiểm soát hoặc loại trừ những căn bệnh này là không khả thi. Ông chỉ ra một nghịch lý khi sự quan tâm chính trị và kinh tế giảm sút khi bệnh gần được loại bỏ, khiến các ưu tiên chuyển hướng, từ đó căn bệnh có thể bùng phát trở lại.

Lacerda bày tỏ mong muốn các quyết định ưu tiên y tế nên do các nhóm chuyên môn kỹ thuật đề xuất, phối hợp với các nhà chính trị để đưa ra quyết định chung. Tuy nhiên, hiện tại ông thấy yếu tố chính trị đang lấn át các khía cạnh kỹ thuật, ảnh hưởng tiêu cực tới kiểm soát bệnh tật.

Ông lấy ví dụ về bệnh lao khi cần một sự đồng thuận chính trị để thuyết phục xã hội tăng cường đầu tư nhưng luôn xảy ra tranh cãi giữa kỹ thuật và chính trị, với việc chính trị thường chiếm ưu thế.