Thế hệ tỷ phú Trung Quốc trẻ tuổi gây chú ý với phong cách khác biệt

Khác với các tỷ phú công nghệ thế hệ đầu ở Trung Quốc như Jack Ma, thế hệ tỷ phú mới thường rất ít khi xuất hiện trước công chúng và truyền thông. Một ví dụ là Liang Ven-feng, nhà sáng lập công ty phát triển trí tuệ nhân tạo DeepSeek, người hiếm khi xuất hiện trên truyền hình quốc gia và gần như không có ảnh công khai trên mạng dù sở hữu tài sản nằm trong top 300 người giàu nhất thế giới theo Forbes 2024. Tài sản của ông này còn lớn hơn cả lãnh đạo các tập đoàn như OpenAI hay Anthropic.

Tương tự, Csen Tien-si, nhà sáng lập hãng chip Cambricon Technologies, cũng rất khiêm tốn khi tự nhận mình chỉ là một nhà nghiên cứu bình thường, dù tài sản của ông đã tăng hơn 800% kể từ đầu năm 2024. Nét đối lập nổi bật với các tỷ phú thế hệ trước như Jack Ma, người từng là biểu tượng của cuộc cách mạng công nghệ Trung Quốc nhưng dần vắng bóng khi có những va chạm với chính quyền.

Những tỷ phú từ thập niên 1980 đa phần giàu lên nhờ việc tái cấu trúc hoặc khai thác các doanh nghiệp nhà nước. Đơn cử như Chang Zong-min, người sáng lập Haier, đã tập trung phục hồi nhà máy sản xuất tủ lạnh ở thành phố Thanh Đảo gần phá sản vào những năm 1980. Những năm về sau, các đại gia bất động sản mới nổi lên trong thập kỷ 1990 khi thị trường bất động sản Trung Quốc bùng nổ.

Đến đầu thế kỷ 21, khi Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), hàng loạt nhà máy được thiết lập, và các doanh nhân như đội ngũ sáng lập BYD dần trở thành tỷ phú toàn cầu sau một quá trình dài phát triển. Thập niên 2010 chứng kiến sự xuất hiện các tỷ phú công nghệ hàng đầu như Pony Ma (Tencent) và Jack Ma (Alibaba), cùng với nhà sáng lập ByteDance – đơn vị sở hữu ứng dụng TikTok – và Shein, những người hiện mới ở độ tuổi đầu 40.

Theo South China Morning Post, Trung Quốc hiện có khoảng 470 tỷ phú, chỉ sau Mỹ, và gần 98% trong số họ là doanh nhân tự thân đầu tiên trong gia đình. Điều đặc biệt là hơn ba mươi người trong số này chưa đến 41 tuổi, với tốc độ phát triển và vươn ra thị trường nước ngoài nhanh hơn nhiều so với các thế hệ trước, những người thường mất cả thập kỷ để đạt được tầm cỡ khu vực hoặc toàn cầu.

Những tỷ phú trẻ này không đầu tư vào bất động sản, thay vào đó họ tập trung vào các ngành như phát triển trò chơi điện tử, chuỗi cửa hàng trà và cà phê, cũng như các công ty công nghệ cao và trí tuệ nhân tạo. Ví dụ, chuỗi cửa hàng trà Chagee mở rộng sang thị trường quốc tế chỉ sau hai năm thành lập và hiện đã hoạt động tại chín quốc gia. Thương hiệu thiết bị điện tử Dreame có tới 80% doanh thu đến từ nước ngoài. Hãng đồ chơi Pop Mart kiếm được hơn 2 tỷ USD từ thị trường quốc tế chỉ riêng trong năm 2023.

Bên cạnh đó, các doanh nhân phát triển trí tuệ nhân tạo cũng đã nhanh chóng tạo ra khối tài sản khổng lồ - tổng giá trị tài sản của nhóm tỷ phú AI Trung Quốc hiện đạt khoảng 100,5 tỷ USD, gần tương đương với Bill Gates.

Không chỉ khác biệt trong phát triển kinh doanh, họ còn thay đổi hoàn toàn thói quen làm việc truyền thống của Trung Quốc. Thay vì làm việc 9 giờ mỗi ngày trong 6 ngày, các tỷ phú trẻ ngày nay ưu tiên chế độ làm việc linh hoạt hơn, chú trọng vào sức khỏe tinh thần. Liang Ven-feng cho rằng con người chỉ có thể tập trung cao độ trong 6-8 giờ mỗi ngày, do đó văn hóa làm việc cường độ cao truyền thống ở Trung Quốc không còn phù hợp nữa.

Dù có nhiều thành công, mối quan hệ giữa chính quyền Trung Quốc với giới siêu giàu ngày càng phức tạp. Các tỷ phú thế hệ cũ từng đóng vai trò xây dựng nền kinh tế đất nước, hợp tác với nhà nước trong việc phát triển hạ tầng và lĩnh vực chính. Tuy nhiên, những năm gần đây, nhà nước đã thắt chặt kiểm soát, hạn chế tín dụng cho bất động sản, tăng cường giám sát và áp dụng nhiều biện pháp hạn chế hoạt động của khu vực tư nhân.

Điều này được thể hiện rõ nhất qua việc Jack Ma biến mất khỏi công chúng, cũng như hơn 80 nhà lãnh đạo doanh nghiệp niêm yết bị bắt giữ trong năm 2024, và nhiều quy định khiến quyền vận hành của doanh nghiệp tư nhân bị hạn chế. Nhà nước cũng cắt giảm tài chính dành cho các ngân hàng nhà nước, các chính quyền địa phương chịu án phạt đối với doanh nghiệp tư nhân và dân cư mắc nợ.

Những diễn biến này khiến nhiều tỷ phú trẻ cảm thấy thất vọng và lo ngại. Chuyên gia Steven Hai thuộc một trường đại học Trung Quốc - Anh cho rằng căng thẳng trong quan hệ Trung-Mỹ càng khiến các doanh nhân trẻ trở nên nhạy cảm với tình hình chính trị, làm hạn chế khả năng phát triển quốc tế. Ví dụ điển hình là Hsiao Hung, nhà sáng lập công ty AI Manus, người sẽ trở thành tỷ phú nếu không bị nhà nước cản trở trong việc bán công ty cho Meta của Mỹ.

Ông Rupert Hoogewerf, người đứng đầu Hurun, cho biết các triệu phú trẻ Trung Quốc lo ngại một bước ngoặt chính trị đột ngột có thể phá hỏng kế hoạch kinh doanh và họ chọn cách tránh xa truyền thông để duy trì sự ổn định hoạt động kinh doanh. Chiến lược này bước đầu cho thấy hiệu quả trong bối cảnh nhiều biến động chính trị trong và ngoài nước.