Quốc tế kịch danh tiếng tại National Theatre: Electra và Persona cùng hòa quyện bi kịch Hy Lạp và hiện đại

Vào khoảng năm 420 trước Công nguyên, Sophocles đã dựng vở kịch Electra, kể câu chuyện nhân vật cùng tên quyết tâm trả thù cái chết của cha mình do mẹ là Clytemnestra gây ra. Bước sang năm 1966, đạo diễn phim người Thụy Điển Ingmar Bergman trình làng Persona, theo chân y tá Alma chăm sóc cho Elisabeth, một diễn viên đang suy sụp tinh thần khi đóng vai Electra.

Hai tác phẩm cách nhau hơn 23 thế kỷ này hiện được kết hợp trên sân khấu National Theatre tại London qua vở Electra/Persona do Benedict Andrews chỉ đạo. Phần một của buổi biểu diễn là Electra, sau đó là Persona, được nối với một cú lật kịch tính ngay cuối hiệp một tạo nên sợi dây liên kết đặc biệt giữa hai phần.

Đạo diễn Andrews, người có nguồn gốc Úc, sinh sống tại Iceland, cho biết ông mong muốn Cate Blanchett và Nina Hoss sẽ luân phiên đảm nhiệm hai vai chính của từng phần: Electra và Clytemnestra trong phần Electra, cùng Elisabeth và Alma trong Persona. Người đóng Electra trong phần một sẽ xuất hiện dưới vai Elisabeth trong phần hai, và tương tự cho vai Clytemnestra và Alma.

Kế hoạch ban đầu là hai nữ diễn viên sẽ tung đồng xu trên sân khấu để xác định ai đóng vai nào, nhưng ý tưởng này bị bỏ qua do sự trùng hợp hài hước với trò tung đồng xu trong vở Rosencrantz and Guildenstern Are Dead của Tom Stoppard. Vì thế, vai diễn sẽ được đổi xoay vòng theo lịch trình cá nhân trong các buổi diễn, nhưng khán giả sẽ không biết ai đóng vai nào cho đến lúc diễn viên bước ra.

Benedict Andrews từng nổi tiếng với những phiên bản cách tân kịch cổ điển như The Cherry Orchard của Chekhov tại Donmar Warehouse năm 2024 hay A Streetcar Named Desire của Tennessee Williams tại Young Vic năm 2014. Electra/Persona tiếp tục là một dự án táo bạo khi phải dàn dựng hai tác phẩm cùng lúc. Ông thừa nhận thời gian tập luyện dài và vất vả vì phải chuẩn bị nhiều khả năng thể hiện khác nhau.

Hai phần diễn đòi hỏi năng lượng khác biệt nhưng lại được kết nối chặt chẽ, trở thành một tổng thể duy nhất. Andrews còn đùa rằng tác giả kịch bản duy nhất hiện tại là một cá nhân tên Dominic, người đã bị "trói vào bàn" suốt hai tuần để viết lại kịch bản trước khi được gửi về Iceland.

Vở diễn không chỉ có các vai chính mà còn có các màn nhập vai các nhân vật ngoài sân khấu, gợi hình thức liệu pháp tâm lý Gestalt, trong đó diễn viên thể hiện vai trò của kẻ áp bức. Từ "persona" vốn có nghĩa là mặt nạ, biểu tượng cho các vai diễn mà con người đóng trong xã hội và trong giấc mơ.

Andrews cho rằng sân khấu chính là nơi phản ánh các mối quan hệ quyền lực và cho phép con người tự vấn các vai trò của chính mình trong cuộc sống và trong tâm hồn.

Vị đạo diễn nhìn nhận các tác phẩm Hy Lạp cổ đại càng được khai thác ngày nay vì chúng phản ánh những khoảng khắc khủng hoảng chính trị và đạo đức. Những bi kịch này được tạo ra trong thời đế quốc thịnh vượng rồi tan rã, tương đồng với thời đại Mỹ hiện nay bị chia rẽ trong quyền lực quân sự và văn hóa.

Việc tái hiện các câu chuyện này giúp khán giả nhận ra được những bài học về luật pháp, công lý và sự tan vỡ trong các hệ thống quyền lực đế chế.

Trong nhiều năm gần đây, các đạo diễn người Úc như Benedict Andrews, Simon Stone và Kip Williams đã để lại dấu ấn mạnh mẽ tại London với phong cách dàn dựng mới lạ, phá cách cấu trúc và hình ảnh kịch truyền thống. Andrews và các cộng sự có mối quan hệ hợp tác mật thiết, tuy nhiên không quá thân thiết về mặt xã hội.

Phong cách làm việc của nhóm này được mô tả như một dạng phản kháng “chống thực dân” văn hóa trong việc tiếp nhận các tác phẩm kinh điển, động lực chính là khai thác sức mạnh thần thoại bên trong những kịch bản tồn tại lâu đời.

Điều đặc biệt của Electra/Persona là sự đa dạng về cách thể hiện giữa hai nữ diễn viên chính, Cate Blanchett và Nina Hoss, khi họ diễn vai theo cách riêng nhưng vẫn giữ được logic sân khấu. Mỗi lần diễn sẽ là một trải nghiệm khác biệt, tạo ra sự chân thực cho từng buổi biểu diễn.

Vở diễn công chiếu từ 19/8 đến 10/10 tại National Theatre thu hút sự chú ý của khán giả bởi cách tiếp cận mới mẻ và tầm nhìn sâu sắc về các bi kịch Hy Lạp và cảnh phim hiện đại hòa quyện trong một tổng thể.