Mỹ rót 1,5 tỷ USD đầu tư năng lượng hướng đến Đông Nam Á giữa biến động toàn cầu

Ngày 22/7, Hoa Kỳ thông báo khoản tài trợ 1,5 tỷ USD thông qua Tổ chức Tài chính Phát triển Quốc tế (DFC) để thúc đẩy phát triển cơ sở hạ tầng năng lượng tại khu vực Đông Nam Á và Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, đánh dấu dự án đầu tư lớn nhất từ trước đến nay của tổ chức này. Cam kết này được công bố trong chuyến thăm Manila của Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nhằm tham dự cuộc họp bộ trưởng ngoại giao ASEAN, cùng với kế hoạch đầu tư thêm 2,5 tỷ USD vào các lĩnh vực khác như an ninh năng lượng và công nghệ tương lai.

Kevin Kim, Đại sứ Mỹ tại ASEAN, cho biết mục tiêu của Mỹ là hợp tác cùng ASEAN phát triển kinh tế kỹ thuật số và củng cố an ninh năng lượng khu vực, đồng thời duy trì ổn định và an ninh trong bối cảnh những biến động địa chính trị toàn cầu gia tăng. Ông nhấn mạnh Đông Nam Á là “động lực tăng trưởng kinh tế quan trọng của thế kỷ 21” với nhu cầu năng lượng ngày càng lớn.

Khác với Trung Quốc vốn trung thành với mô hình đầu tư thông qua tài trợ nhà nước kết hợp các doanh nghiệp xây dựng và kỹ thuật, Mỹ tập trung triển khai vốn từ nguồn nhà nước để thu hút đầu tư tư nhân, giúp ứng dụng vốn hiệu quả hơn. Đây không phải là các dự án xây dựng sẵn sàng thi công mà là một nền tảng thúc đẩy các cuộc thảo luận đầu tư, ông Alnie Demoral, nhà phân tích tại tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember, nhận định.

Hiện DFC đang trong các cuộc đàm phán với Việt Nam về hiện đại hóa lưới điện và với Indonesia nhằm tăng cường an ninh năng lượng, trong khi Philippines được xem là địa điểm có tiến triển trong thảo luận nhờ dự án cảng nhiên liệu tại Subic Bay do I Squared Capital - đối tác của DFC - vận hành.

Tim Daiss, nhà phân tích năng lượng và sáng lập Apac Energy Consultancy, đánh giá các quỹ đầu tư của Mỹ là sự bổ sung quan trọng cho khu vực, góp phần đa dạng hóa nguồn cung bằng khí LNG và công nghệ lưới điện; tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh Đông Nam Á vẫn đối diện với các thách thức về hạ tầng truyền tải điện yếu kém, quy định chưa rõ ràng và khả năng thực thi dự án.

Mục tiêu chính của Mỹ là thúc đẩy lợi ích thương mại khi nước này là một trong những nhà xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới, với năng lực dư thừa để cung cấp cho thị trường châu Á. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng khía cạnh này đồng thời tạo ra cơ hội cho khu vực khi giúp đa dạng hóa nguồn cung, đặc biệt giảm bớt rủi ro từ điểm nghẽn chiến lược như eo biển Hormuz.

Chuyên gia Tan-Soo Jie-Sheng từ Viện Môi trường và Bền vững thuộc Trường Chính sách Công Lee Kuan Yew tại Singapore cảnh báo việc đa dạng hóa nguồn khí LNG không thể thay thế cho an ninh năng lượng bền vững khi còn tồn tại các rủi ro về biến động giá toàn cầu, chi phí vận chuyển và sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Ông khuyến nghị khu vực cần đẩy mạnh sử dụng năng lượng tái tạo, lưu trữ năng lượng, cải thiện hiệu quả và tăng cường kết nối điện lực khu vực.

Trong khi đó, Trung Quốc vẫn nắm giữ vị trí dẫn đầu thế giới về mạng lưới truyền tải điện siêu cao áp và có kinh nghiệm sản xuất toàn chuỗi cung ứng lưới điện, tạo lợi thế cạnh tranh bền vững so với các đối thủ.

Bên cạnh khí LNG và công nghệ lưới điện, Mỹ đang quan tâm phát triển các lò phản ứng hạt nhân nhỏ (SMR) tại các quốc gia ASEAN nhằm tăng cường vai trò trong kế hoạch năng lượng hạt nhân mới nổi ở châu Á. Tháng này, Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc đã ký thỏa thuận hợp tác ba bên về triển khai SMR, được công bố bên lề hội nghị NATO.

Đại sứ Kevin Kim đánh giá SMR sẽ đóng vai trò quan trọng trong cung cấp năng lượng tương lai, là ưu tiên hàng đầu của chính quyền Mỹ hiện tại, đồng thời cho biết đang tiến hành các cuộc thảo luận sâu với nhiều chính phủ ASEAN về vấn đề này.

Đối với các quốc gia gồm Indonesia và Philippines có địa hình quần đảo, SMR được xem là giải pháp phù hợp thay thế các lò phản ứng truyền thống quy mô lớn nhờ kích thước nhỏ gọn, có thể phục vụ các lưới điện phân tán. Tại Malaysia và Thái Lan, các quốc gia đang phát triển vai trò trung tâm dữ liệu khu vực, SMR có thể cung cấp nguồn điện ổn định phục vụ phát triển trí tuệ nhân tạo.

Tuy nhiên, việc triển khai SMR vẫn còn hạn chế do ảnh hưởng của các yếu tố như quy định pháp lý, tài chính và sự chấp nhận của cộng đồng. Ví dụ ở Việt Nam, quốc gia này lựa chọn hợp tác với nhà máy Ninh Thuận 1 do Rosatom của Nga xây dựng, bất chấp hợp tác lâu dài về hạt nhân với Mỹ.

Chuyên gia Alnie Demoral khuyến nghị các quốc gia ASEAN nên tận dụng đa dạng các lựa chọn đầu tư năng lượng để gia tăng lợi ích, đồng thời cảnh báo không nên để khu vực lệ thuộc vào một đối tác duy nhất.