Marie Santini đề xuất thành lập quan sát viên minh bạch toàn cầu cho các tập đoàn công nghệ lớn

Marie Santini, hiện là giáo sư Trường Báo chí của Đại học Liên bang Rio de Janeiro (UFRJ) và là người sáng lập đồng thời là giám đốc của NetLab - một trung tâm nghiên cứu chuyên sâu về cuộc sống số và internet, đã thu hút sự chú ý tại Brazil nhờ các nghiên cứu chuyên môn. Bà đã thành lập NetLab từ năm 2013 với mục đích khai thác các dữ liệu và hiện tượng trực tuyến nhằm hiểu rõ hơn về cách thức công nghệ số ảnh hưởng đến xã hội hiện đại.

Thời gian qua, bà cảnh báo về các rủi ro từ việc thiếu một cơ chế điều chỉnh đủ mạnh đối với hoạt động của các tập đoàn công nghệ lớn (big techs), khi lợi nhuận được đặt lên trên trách nhiệm xã hội, đồng thời nhấn mạnh nguy cơ về việc khai thác dữ liệu người dùng trực tuyến mà không chịu sự kiểm soát hay minh bạch nào.

Từ các bối cảnh toàn cầu liên quan đến sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo, bắt đầu từ thừa nhận của CEO OpenAI, Sam Altman, rằng tiến bộ AI hiện tại có thể được so sánh với bước phát triển bom nguyên tử những năm 1940, Marie Santini lo ngại những hậu quả tiêu cực đến từ sự thiếu hụt các quy chuẩn quản lý.

Bà nhấn mạnh rằng cho đến khi có những quy định rõ ràng, cuộc sống số sẽ luôn tiềm ẩn nguy cơ phát sinh các tác hại lớn, ảnh hưởng đặc biệt đến những nhóm người dễ bị tổn thương như phụ nữ và trẻ em. Theo bà, việc điều chỉnh các doanh nghiệp này là cần thiết vì họ đã phát triển mà không tuân theo bất cứ quy tắc chung nào trên toàn cầu.

Trước thực tế các quy định pháp luật ở cấp địa phương không còn đủ để đối phó với những thách thức kỹ thuật và xã hội do big techs tạo ra, bà đề xuất thành lập một cơ quan giám sát ở quy mô toàn cầu, tương tự như mô hình Ủy ban Điều tiết Hạt nhân Quốc tế.

Dự án xây dựng quan sát viên minh bạch này được khởi xướng bởi NetLab thuộc UFRJ phối hợp với Bộ Tư pháp Brazil và đạt được tầm ảnh hưởng toàn cầu nhờ hợp tác cùng Đại học Cambridge. Mục tiêu là thành lập một liên minh các trung tâm nghiên cứu quốc tế nhằm thu thập và công khai các bằng chứng khoa học về tác động tiêu cực của mạng lưới công nghệ lớn.

Sáng kiến lấy cảm hứng từ Ủy ban Các nhà Khoa học Nguyên tử, nhóm các nhà nghiên cứu từng vận động cho việc sử dụng năng lượng hạt nhân một cách hòa bình. Họ đã giúp cảnh báo thế giới về các nguy cơ và hỗ trợ đàm phán các hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân.

Marie Santini nhấn mạnh rằng việc tạo ra một nền tảng giám sát minh bạch toàn cầu không chỉ dừng lại ở việc quản lý công nghệ mà còn là sự khởi đầu cho một môi trường kỹ thuật số lành mạnh và an toàn hơn cho người dùng trên toàn thế giới. Bà kêu gọi các nhà hoạch định chính sách và các bên liên quan tăng cường nhận thức về những nguy cơ mà công nghệ mới có thể gây ra nếu thiếu sự kiểm soát phù hợp.

Bà chia sẻ, thành công của dự án không chỉ cứu cánh cho sự an toàn mạng mà còn góp phần tạo nên một mục đích chung cho cộng đồng toàn cầu trong kỷ nguyên số. “Một mục đích tập thể sẽ giúp cuộc sống có ý nghĩa hơn”, bà nói.

Qua các nghiên cứu khoa học và sáng kiến quốc tế, Marie Santini mong muốn góp phần xây dựng một tương lai kỹ thuật số an toàn, minh bạch, và trách nhiệm hơn đối với xã hội toàn cầu.