Cuộc bầu cử hội đồng lập pháp Azad Jammu và Kashmir 2026 và những tác động rộng lớn

Bầu cử tổng hội đồng lập pháp Azad Jammu và Kashmir 2026 diễn ra trong bối cảnh khu vực chứng kiến làn sóng biểu tình bạo lực do Hội đồng Hành động Dân chủ chung (JAAC) từng là lực lượng nổi bật, nhưng hiện đã bị giải thể, tổ chức. Dù là làn sóng thứ tư của các cuộc biểu tình như vậy, đợt này lại có mức độ bạo lực và nghiêm trọng nhất với nhiều thương vong cả dân thường lẫn lực lượng chức năng. JAAC, cùng với bản tuyên ngôn 38 điểm hướng tới nhân dân và chống tinh hoa, từng thu hút đông đảo người Kashmir, đặc biệt là giới trẻ nhóm Gen-Z.

Tuy nay JAAC đã bị tuyên bố là tổ chức phi pháp theo luật chống khủng bố và một số lãnh đạo bị bắt giữ, dư âm của phong trào vẫn tạo ra nhiều tác động sâu rộng. Điều này cho thấy vẫn tồn tại sự bất mãn lớn trong xã hội AJK với hệ thống cầm quyền hiện thời.

Cuộc bầu cử lần này không có sự tham dự của hai lực lượng chính trị lớn: JAAC không còn là một đảng chính trị được đăng ký ở AJK và không tham gia tranh cử, còn Pakistan Tehreek-e-Insaf (PTI) thì quyết định tẩy chay do nghi ngờ về sự tự do và công bằng của cuộc bầu cử. Trong cuộc bầu cử AJK năm 2021, PTI đạt được 31,4% số phiếu và thành lập chính phủ, nhưng sau khi mất quyền lực ở Islamabad, nhiều nghị sĩ PTI tại AJK đã chuyển sang các đảng khác, dẫn đến việc PTI mất chính phủ cả ở AJK.

Việc hai lực lượng này vắng mặt chắc chắn sẽ làm giảm tính hợp pháp và đại diện của hội đồng lập pháp mới, gây ra những thách thức về ổn định chính trị trong khu vực.

Khác với các cuộc bầu cử trước đây được tổ chức trong một ngày, lần này bầu cử ở AJK sẽ diễn ra theo ba giai đoạn do tình hình an ninh căng thẳng. Đặc biệt, vòng bầu cử tại khu vực Poonch (Rawlakot), nơi diễn ra các cuộc biểu tình, được lên kế hoạch vào giai đoạn cuối cùng, ngày 10/8, nhằm chờ đợi khả năng đạt được thỏa thuận giữa chính quyền và người biểu tình.

Việc tổ chức bầu cử giãn cách cho phép triển khai lực lượng an ninh hiệu quả hơn nhưng cũng đặt ra câu hỏi về tính minh bạch và ảnh hưởng của kết quả các giai đoạn trước tới giai đoạn sau do luật bầu cử AJK yêu cầu công bố kết quả sơ bộ ngay sau khi kiểm phiếu từng khu vực.

Điều này khác biệt với quy trình bầu cử của Ấn Độ, nơi kết quả từng giai đoạn không được công bố cho tới khi tất cả các vòng bầu cử kết thúc, hạn chế việc tác động kết quả sớm đến lựa chọn bầu cử ở các vòng sau.

Hội đồng lập pháp mới sẽ phải giải quyết nhiều vấn đề phức tạp, trong đó quan trọng nhất là tương lai của 12 ghế đại diện cho người tị nạn từ Jammu và Kashmir bị chiếm đóng, được bầu bởi những người tị nạn cư trú tại Pakistan đại lục. Những người tị nạn từ các vùng này sinh sống trong AJK thì không có quyền bầu cử cho các ghế này, dẫn đến sự bất mãn và yêu cầu bỏ các ghế này để quyền bầu cử chỉ dành cho cư dân trong AJK.

Tuy nhiên, do những thay đổi về số ghế đòi hỏi sửa đổi hiến pháp, nên yêu cầu này gặp nhiều rào cản pháp lý. Mâu thuẫn này xuất phát từ quan niệm rằng các cuộc bầu cử cho các ghế tị nạn thường bị các chính quyền tỉnh ở Pakistan can thiệp, ảnh hưởng đến tính đại diện của cơ quan lập pháp AJK.

Một điểm nổi bật khác được đặt ra là sự thiếu đại diện chính thức của AJK trong các cơ quan quyết sách cấp liên bang của Pakistan như Hội đồng Hợp tác Liên tỉnh (CCI), Ủy ban Kinh tế Quốc gia (NEC), Hội đồng Phân phối Tài chính (NFC), Ủy ban Tái định cư Nước (Irsa)... Những quyết định của các cơ quan này tác động trực tiếp đến đời sống người dân AJK nhưng họ không có tiếng nói chính thức.

Điều này tạo ra sự bất mãn, đặc biệt trong giới trẻ và nhóm Gen-Z. Chính phủ Pakistan có thể xem xét trao quyền địa vị tỉnh tạm thời cho AJK (và Gilgit-Baltistan) nhằm cải thiện tình hình đại diện, đồng thời không làm ảnh hưởng đến quan điểm pháp lý của Pakistan về tranh chấp Kashmir.

Cuộc bầu cử AJK 2026 sẽ có ảnh hưởng sâu rộng không chỉ đến khu vực mà còn tới quan hệ và chính sách của Pakistan đối với vấn đề Kashmir và vùng lân cận. Các kết quả và diễn biến sau bầu cử sẽ là dấu mốc quan trọng trong lịch sử chính trị AJK và khu vực Nam Á.