Chính sách thuê quân dân sự bảo vệ an ninh ở Pakistan gây tranh cãi

Gần đây, Maulana Fazlur Rehman, một nhân vật tôn giáo và chính trị có tiếng, đã lên tiếng phản đối một chính sách nhà nước không được nêu rõ về việc thành lập các lực lượng dân quân tư nhân nhằm bảo vệ địa phương trước các nhóm khủng bố. Phát biểu này đã gây ra nhiều tranh cãi, khi một số người cho rằng ông thiếu tôn trọng những người đã hy sinh vì an ninh đất nước. Tuy nhiên, góc nhìn sâu sắc hơn cho thấy câu hỏi lớn hơn nằm ở việc tại sao nhà nước lại khuyến khích dân cư địa phương tự đứng lên chống lại bạo lực, trong bối cảnh an ninh phức tạp như Pakistan.

Tại Pakistan, chính sách sử dụng lực lượng dân quân dân sự không phải là điều mới. Trong các khu vực từng có xung đột như Đông Pakistan trước đây, Balochistan và Khyber Pakhtunkhwa (KP), các chính phủ liên tiếp đã áp dụng biện pháp này để bổ trợ cho lực lượng an ninh chính thức. Đặc biệt, trong giai đoạn từ 2007 đến 2015, khi các hoạt động chống khủng bố diễn ra quyết liệt, chính quyền Pakistan đã tái kích hoạt mô hình này với hàng chục nghìn thành viên các 'lashkar' (dân quân chống Taliban) được trang bị vũ khí và hỗ trợ một cách chính thức.

Chính sách này được cho là được ủng hộ mạnh mẽ dưới thời Tổng thống Asif Ali Zardari, với các báo cáo cho biết đã có kế hoạch nhập khẩu vũ khí Trung Quốc để trang bị cho các ủy ban hòa bình ở KP. Mô hình này được lấy cảm hứng từ chiến dịch 'Sunni awakening' do Mỹ hậu thuẫn chống Al Qaeda ở Iraq, nhằm huy động cộng đồng trong các khu vực như Fata và Pata tham gia bảo vệ an ninh với sự hỗ trợ về tài chính, vũ khí và sự bảo vệ của nhà nước.

Dù ban đầu có hiệu quả trong việc cung cấp thông tin tình báo địa phương và tạo lớp phòng vệ cho nhà nước, mô hình này nhanh chóng thể hiện nhiều hạn chế. Một số nhóm dân quân lợi dụng quyền lực để gây ra vi phạm và hành động tàn ác, làm giảm lòng tin của cộng đồng. Khi các lực lượng an ninh chính thức dần kiểm soát các khu vực, nhà nước bắt đầu coi các nhóm này là gánh nặng về mặt tài chính và vận hành, dẫn đến việc từ bỏ hỗ trợ đối với họ.

Sự bỏ rơi này khiến các thành viên dân quân và các lãnh đạo địa phương trở nên cực kỳ dễ bị tổn thương. Các nhóm khủng bố như TTP và các tổ chức Baloch đã đưa dân quân và những người liên kết vào danh sách mục tiêu ưu tiên, tiến hành nhiều cuộc tấn công bằng thủ đoạn như gài mìn ven đường và đánh bom lựu đạn. Theo dữ liệu từ Viện Nghiên cứu Hòa bình Pakistan (PIPS), trong giai đoạn 2006-2015, đã có 220 cuộc tấn công nhắm vào các thành viên dân quân, khiến 507 người bị giết và 416 người khác bị thương; riêng Balochistan có 77 vụ tấn công làm 66 thành viên dân quân tử vong.

Đảng Nhân dân Pakistan (PPP) và đối tác liên minh, Đảng Quốc gia Awami (ANP), là hai lực lượng chủ chốt trong chính quyền các khu vực này và cũng chịu tổn thất nặng nề với hàng nghìn người thiệt mạng do khủng bố nhằm vào các thành viên và cán bộ chính trị. Nhiều lãnh đạo và thành viên của Maulana Fazlur Rehman cũng surviving nhiều cuộc tấn công liều chết, đồng thời bị hàng loạt thương vong trong các khu vực như Bajaur.

Niềm tin của công chúng đối với chiến lược sử dụng dân quân dân sự đã sụt giảm nghiêm trọng, đặc biệt do sự không còn bảo vệ từ nhà nước đối với các nhóm này. Các cộng đồng bộ tộc còn phàn nàn về hậu quả của việc sáp nhập Fata cùng các vấn đề liên quan tới di cư nội bộ, thiếu hụt đầu tư phát triển và lực lượng cảnh sát địa phương thiếu kinh phí trầm trọng.

Song song với những lo ngại trong nước, các nhà lãnh đạo và nhân vật chính trị ở Balochistan còn bày tỏ quan ngại về tin đồn tuyển mộ các cựu nhân viên an ninh Afghanistan để hình thành các lực lượng dân quân mới, thay thế hoặc sáp nhập các nhóm dân quân hiện tại. Việc sử dụng chiến binh nước ngoài trong các cuộc xung đột nội bộ không phải là điều mới mẻ, khi các nhóm như Wagner do Nga hậu thuẫn đã tham gia nhiều vùng chiến sự trên thế giới từ châu Phi tới Tây Á và Ukraine.

Nếu tin đồn này là đúng sự thật, việc thay thế bằng hoặc trộn lẫn các chiến binh Afghanistan vào dân quân địa phương có thể tăng thêm quyền lực cho các phần tử tội phạm và nhân tố nước ngoài gây mất ổn định, từ đó làm sâu sắc hơn sự mất lòng tin giữa nhà nước và xã hội trong các tỉnh KP và Balochistan.

Phát biểu của Maulana Fazlur Rehman không chỉ phản ánh các bất bình sâu sắc trong cộng đồng, mà còn đồng thời gửi một cảnh báo rõ ràng tới các nhà hoạch định chính sách an ninh quốc gia Pakistan. Việc lựa chọn thời điểm và địa điểm phát biểu gần Lahore, trung tâm chính trị của Punjab, được cho là chiến thuật nhằm bảo đảm tiếng nói của ông không thể bị phớt lờ.

Trong bối cảnh an ninh nội địa phức tạp và các chính sách đầy tranh cãi về việc huy động lực lượng dân quân tư nhân, Pakistan đang đứng trước thách thức cân bằng giữa bảo vệ an ninh địa phương và đảm bảo sự tin tưởng và hợp tác từ các cộng đồng bị ảnh hưởng.