Số lượng cá voi bùng nổ nhờ lệnh cấm săn bắt, nhưng xung đột ở Trung Đông tiềm ẩn nguy cơ mới

Một sự kiện hiếm có đã được ghi nhận khi cặp vợ chồng Chris và Monique Fallows chứng kiến một nhóm cá voi lưng gù khổng lồ gồm gần 300 cá thể tụ họp cùng nhau ở vùng biển phía tây Nam Phi. Hiện tượng này không chỉ hiếm mà còn là dấu hiệu tích cực về sự hồi sinh của các loài cá voi ở bán cầu Nam mà cụ thể là loài lưng gù sau nhiều thập kỷ bị săn bắt dữ dội.

Chris Fallows, nhiếp ảnh gia thiên nhiên nổi tiếng với 35 năm kinh nghiệm, chia sẻ rằng khung cảnh giống như những cột khói trắng bốc lên từ hàng trăm lỗ thở cá voi tạo thành một "đường chân trời Manhattan" đặc biệt trên biển. Họ đã ghi nhận tổng cộng 299 cá thể bằng cách chụp ảnh đuôi cá voi, phương pháp giúp nhận diện từng cá thể riêng biệt vì đuôi cá voi có vân và hình dạng khác nhau.

Theo đánh giá của các nhà khoa học và Ủy ban Bảo tồn Cá voi Quốc tế (IWC), đàn cá voi lưng gù ở bán cầu Nam đã tăng từ dưới 10.000 cá thể vào đỉnh điểm săn bắt mạnh mẽ lên hơn 100.000 hiện nay. Điều này phản ánh thành công lớn của lệnh cấm săn bắt được áp dụng từ năm 1986.

Cá voi lưng gù thường sống đơn độc hoặc theo nhóm nhỏ, nhưng trong những khu vực giàu thức ăn như nơi chứa nhiều giáp xác và cá nhỏ, chúng có thể tụ tập thành các nhóm siêu lớn. Các nhóm này cũng phát ra âm thanh dưới nước thu hút thêm cá voi khác đến góp mặt.

Tại Nam Phi, hiện tượng các "nhóm siêu lớn" cá voi lưng gù bắt đầu được ghi nhận trở lại từ năm 2012, như lời của tiến sĩ Els Vermeulen, nhà khoa học trưởng tại Đơn vị Cá voi thuộc Đại học Pretoria. Cô đánh giá lệnh cấm săn bắt là một trong những câu chuyện bảo tồn thành công nhất đối với môi trường biển.

Dù có nhiều tín hiệu tích cực, các nhà khoa học cảnh báo rằng các mối đe dọa đối với cá voi vẫn tồn tại và trở nên nghiêm trọng hơn do các tình hình bất ổn an ninh ở khu vực Trung Đông. Một báo cáo sơ bộ do tiến sĩ Vermeulen đồng ký cho thấy lượng tàu thuyền chạy quanh mũi Hảo Vọng đã tăng gấp bốn lần kể từ khi chiến tranh Israel-Hamas bùng nổ và các nhóm Houthi tại Yemen bắt đầu tấn công tàu thuyền trên Biển Đỏ từ tháng 12 năm 2023.

Xung đột giữa Iran với các bên liên quan và căng thẳng tại eo biển Hormuz tiếp tục đẩy các tuyến vận tải biển tránh đi các vùng nguy hiểm, làm gia tăng thêm mật độ tàu thuyền đi qua khu vực Nam Phi.

Gregg Oelofse, quản lý môi trường ven biển thành phố Cape Town, cho biết số lượng tàu thuyền tăng dẫn đến nguy cơ cá voi bị va chạm nhiều hơn, gây thương tích hoặc tử vong. Ông nhấn mạnh nhiều xác cá voi dạt vào bờ có dấu hiệu bị đâm bởi chân vịt tàu với những vết cắt lớn trên cơ thể.

Trước thực trạng đó, các nhà khoa học đang vận động để nhà chức trách áp dụng giới hạn tốc độ các tàu biển gần bờ Nam Phi nhằm gia tăng cơ hội cho thủy thủ phát hiện và tránh các cá thể cá voi trên đường đi.

Tổ chức World Wildlife Fund (WWF) lưu ý dù cá voi lưng gù phục hồi mạnh mẽ, tình hình các loài cá voi khác vẫn chưa ổn định. Các nguy cơ từ đánh bắt cá, va chạm tàu thuyền, và biến đổi khí hậu vẫn đe dọa nhiều loài cá voi trên thế giới.

Hiện tại, có 7 trong số 14 loài cá voi lớn được Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) xếp vào nhóm nguy cấp hoặc dễ bị tổn thương, trong đó có cá voi phải Bắc Đại Tây Dương cực kỳ nguy cấp với số lượng chỉ còn khoảng 380 cá thể.

Sự tăng trưởng dân số cá voi lưng gù được xem là điểm sáng cho công tác bảo tồn, song việc đối mặt với những nguy cơ cấp bách đang đặt ra thách thức lớn đòi hỏi sự phối hợp quốc tế trong quản lý và bảo vệ môi trường biển.