Bài học từ tài chính toàn diện giúp nâng tầm hệ thống y tế Nigeria

Nigeria ghi nhận sự phát triển nổi bật trong lĩnh vực tài chính toàn diện khi tỷ lệ người dân tiếp cận các dịch vụ tài chính chính thức tăng từ 36% năm 2010 lên 64% năm 2023. Đặc biệt, thanh toán kỹ thuật số cũng có mức tăng mạnh từ 22% lên 52% trong cùng kỳ, theo số liệu từ nghiên cứu EFINA Access to Finance. Tác giả Olu Akanmu nêu bật 10 bài học từ quá trình mở rộng tài chính toàn diện có thể áp dụng để đẩy mạnh giải pháp y tế, từ đó nâng cao tác động hệ thống và giải quyết các thách thức về bình đẳng y tế tại Nigeria.

Sự loại trừ khỏi dịch vụ tài chính và dịch vụ y tế tại Nigeria có mối tương quan mật thiết. Vùng Đông Bắc và Tây Bắc của Nigeria, nơi có tỷ lệ loại trừ tài chính cao nhất (trên 60%), cũng chính là những khu vực có mức độ truy cập và bình đẳng y tế thấp nhất. Loại trừ này chủ yếu tập trung ở phụ nữ và khu vực nông thôn, phản ánh sự tương đồng sâu sắc giữa vấn đề tài chính và y tế. Yếu tố quyết định liên kết hai vấn đề này chính là nghèo đói, với mức độ phổ biến của nghèo đói càng cao thì tỷ lệ loại trừ cả về tài chính lẫn y tế càng lớn.

Hiện nay, Nigeria đang đối mặt với thách thức nghiêm trọng trong y tế với tỷ lệ tử vong dưới 5 tuổi là 102 trên 1000 trẻ, tỷ lệ tử vong mẹ là 500 trên 100.000 phụ nữ, đồng thời tổ quốc này chịu gánh nặng bệnh sốt rét lớn nhất thế giới với 27% tổng số ca bệnh toàn cầu. Trong khi đó, tiến bộ trong tài chính toàn diện được coi là mô hình thành công có thể rút ra bài học cho lĩnh vực y tế.

Tư duy chủ đạo trong giải quyết loại trừ tài chính là tập trung vào quy mô và khả năng tiếp cận rộng rãi, không phải tăng trưởng tuyến tính từng bước. Các công nghệ tài chính và ngân hàng đã phát triển các giải pháp giúp mở rộng nhanh chóng sự tiếp cận dịch vụ tài chính, từ đó nâng cao cơ hội cho người dân. Ngành y tế có thể áp dụng tư duy tương tự để thúc đẩy đổi mới và mở rộng tiếp cận dịch vụ y tế hiệu quả và toàn diện hơn.

Công nghệ số đã giảm đáng kể chi phí giao dịch trong lĩnh vực tài chính, giúp người dân không cần phải đến trực tiếp chi nhánh ngân hàng mà có thể thực hiện giao dịch qua điện thoại hoặc đại lý tài chính gần nhà. Tương tự, công nghệ số có thể được ứng dụng rộng rãi trong y tế để giảm chi phí tiếp cận dịch vụ, kết nối vùng sâu vùng xa với hệ thống y tế và mang đến các giải pháp chăm sóc sức khỏe thuận tiện, chi phí thấp.

Các mô hình kinh doanh đổi mới trong tài chính được tạo ra nhờ công nghệ di động và điện toán đám mây, cho phép tiếp cận các nhóm dân cư trước đây bị loại trừ khỏi dịch vụ tài chính. Ngành y tế cũng có tiềm năng phát triển các mô hình kinh doanh tương tự, tận dụng công nghệ số để cung cấp dịch vụ y tế đa dạng, đổi mới, và phù hợp với những đối tượng trước đây khó tiếp cận dịch vụ chăm sóc.

Thành công của tài chính toàn diện Nigeria phần lớn nhờ các quy định tiến bộ và sự hỗ trợ của Ngân hàng Trung ương Nigeria (CBN), bao gồm việc cấp phép fintech riêng biệt, thiết lập các bộ phận chuyên trách và tạo lập các diễn đàn thử nghiệm sáng tạo. Điều này giúp các doanh nghiệp mới có điều kiện phát triển mà vẫn kiểm soát được rủi ro. Trong y tế, cũng cần có khung pháp lý tương tự để tạo điều kiện thúc đẩy đổi mới, cạnh tranh lành mạnh và mở rộng tiếp cận cho người dân.

Mở rộng tài chính toàn diện không thể không kể đến hạ tầng công nghệ công như hệ thống nhận dạng quốc gia (NIN) và số xác minh ngân hàng (BVN). Các doanh nghiệp tài chính xây dựng dịch vụ dựa trên nền tảng này với chi phí thấp và quy mô lớn. Để đạt hiệu quả tương tự trong y tế, Nigeria cần phát triển các hạ tầng công nghệ số công khai, nhất quán, giúp giảm gánh nặng cho các nhà sáng tạo trong lĩnh vực y tế, đồng thời tránh lãng phí nguồn lực do thiếu kết nối.

Trong tài chính, khả năng tương tác giữa các hệ thống cho phép chuyển tiền liên ngân hàng, fintech và các tổ chức liên quan diễn ra liền mạch, mở rộng phạm vi và tác động của dịch vụ. Ngành y tế cũng nên xây dựng các hệ thống liên kết tương tự giữa các nhà cung cấp dịch vụ, giúp tối ưu hóa nguồn lực, đẩy nhanh tốc độ và nâng cao khả năng tiếp cận cho bệnh nhân đa vùng và đa tầng.

Các nhà cung cấp dịch vụ tài chính sử dụng tư duy xây dựng nền tảng để phát triển đa dạng dịch vụ như thanh toán, cho vay, bảo hiểm dựa trên cùng một hạ tầng. Ví dụ, Ping An của Trung Quốc phát triển từ bảo hiểm y tế kỹ thuật số thành hệ sinh thái y tế số đa dạng bao gồm chăm sóc người cao tuổi và dược phẩm trực tuyến. Tư duy tương tự rất cần thiết trong thiết kế hệ thống y tế kỹ thuật số tại Nigeria để tạo ra các dịch vụ đa dạng, linh hoạt, hiệu quả và dễ tiếp cận.

Tài chính toàn diện phát triển nhờ sự phối hợp giữa nhiều bên như ngân hàng, nhà phát triển ứng dụng, hệ thống thanh toán và các tổ chức liên quan. Ngành y tế Nigeria cần xây dựng mạng lưới hợp tác chặt chẽ giữa các nhà cung cấp dịch vụ, tận dụng công nghệ để giảm thiểu ma sát trong hợp tác, tạo ra các giải pháp sáng tạo và mở rộng phạm vi tiếp cận, cả ở các vùng xa xôi nhất.

Hiện tại, dữ liệu y tế Nigeria còn phân mảnh, không kết nối và thiếu đồng bộ, khiến giá trị tiềm năng chưa được khai thác hiệu quả. Việc xây dựng hệ thống dữ liệu y tế liên kết mở rộng sẽ giúp tạo ra các sản phẩm, dịch vụ nhắm đúng đối tượng, nâng cao hiệu quả trong việc giải quyết thách thức tiếp cận và bình đẳng y tế, tương tự như cách dữ liệu hỗ trợ các dịch vụ tài chính.

Tài chính toàn diện tăng trưởng nhờ các sản phẩm dịch vụ được thiết kế trực quan, dễ sử dụng và phù hợp với ngữ cảnh người dùng, đồng thời được tạo ra qua quá trình đồng sáng tạo với khách hàng. Ngành y tế có thể áp dụng phương pháp tương tự khi thiết kế các giải pháp dịch vụ, đưa bệnh nhân, bác sĩ, các bên liên quan cùng tham gia sáng tạo để đạt hiệu quả tiếp cận rộng và nâng cao chất lượng dịch vụ.

Ba thập kỷ trước, Tổ chức Y tế Thế giới đặt mục tiêu Y tế cho mọi người vào năm 2000, hướng tới hệ thống y tế toàn diện không bỏ lại ai phía sau. Dù Nigeria còn cách xa mục tiêu này, sự phát triển của công nghệ số hiện nay mở ra cơ hội lớn để cải thiện tiếp cận y tế, thu hẹp khoảng cách và đảm bảo quyền lợi chăm sóc sức khỏe cho mọi người dân, đặc biệt ở vùng sâu vùng xa với chi phí hợp lý, tương tự như thành quả về tài chính toàn diện.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.