Hiểu về cơ chế hô hấp nông và sâu trong cơ thể

Kiểu thở này kích hoạt các cơ nhỏ ở cổ và lưng trên vốn không được sinh ra làm hệ thống hô hấp chính. Ngày nay, cơ chế này trở thành thói quen phổ biến khiến mối liên kết giữa não bộ và cơ thể luôn ở trạng thái cảnh giác cao độ.

Vai trò của carbon dioxide (CO2) trong cơ chế thở rất quan trọng khi nó hòa tan trong máu và tác động trực tiếp đến độ giãn mạch, cũng như hỗ trợ giải phóng oxy từ hồng cầu vào các mô.

Thở nhanh, nông làm bạn đào thải CO2 nhanh hơn khả năng cơ thể sản sinh, gây co mạch nhẹ trong não và toàn thân. Điều này dẫn đến hiện tượng thở gấp, căng thẳng đi kèm cảm giác choáng váng, đau ngực hoặc tê bì. Đây không phải do thiếu oxy mà là sự rối loạn trong áp suất và trao đổi khí gây ra bởi nhịp thở quá nhanh. Hơi thở sâu và chậm giúp điều chỉnh lại nhịp điệu hô hấp mà không cần thay đổi lượng không khí hít vào.

Hô hấp cơ hoành hay còn gọi là thở bụng là hệ thống thở tự nhiên và chính của con người, được phát triển qua quá trình tiến hóa để đảm bảo chức năng dài lâu và trạng thái tâm lý ổn định. Cơ hoành là một cơ lớn dưới phổi, ngăn cách khoang ngực và khoang bụng, có vai trò quan trọng và hiệu quả nhất trong việc hô hấp.

Bạn có thể thử tập: đặt một tay lên bụng, tay kia lên ngực, hít thật sâu và cảm nhận bụng phình lên trong khi ngực và vai vẫn giữ nguyên gần như không chuyển động. Khi thở sâu đúng cách, cơ hoành căng và dịch chuyển xuống dưới, kéo các cơ quan nội tạng như dạ dày, gan, ruột, tạo áp lực lên khoang bụng như một piston.

Cơ hoành hoạt động giống một piston giúp không khí vào phần phổi lớn nhất và giàu mạch máu nhất, đồng thời ép các cơ quan bên dưới, thúc đẩy vận động của hệ bạch huyết đi qua vùng bụng.

Khoang bụng như một buồng kín, khi cơ hoành co lại, áp suất tăng và giúp đẩy dịch bạch huyết qua các mạch bạch huyết, đặc biệt là qua ống ngực - trung tâm bạch huyết quan trọng gần cơ hoành. Thở nông ở ngực không tạo ra động tác bơm này khiến hệ bạch huyết kém hoạt động khi duy trì trong thời gian dài. Tập thở sâu trong 5 phút ngay lập tức kích hoạt hiệu ứng bơm này hỗ trợ cơ thể cải thiện tuần hoàn bạch huyết.

Động tác piston của cơ hoành còn tác động lên các mô chứa các nhánh dây thần kinh phế vị - dây thần kinh sọ dài nhất, nối từ thân não xuyên qua cổ và ngực, điển hình cho khu vực hô hấp. Các cảm biến co giãn trên dây thần kinh này được kích hoạt khi cơ hoành vận động, gửi tín hiệu cho não bộ rằng cơ thể đang ở trạng thái an toàn và ổn định.

Dây thần kinh phế vị chịu trách nhiệm truyền thông điệp đến hệ thần kinh phó giao cảm, bộ phận kiểm soát và điều phối phản ứng giảm stress, nghỉ ngơi và tiêu hóa sau khi trải qua giai đoạn phản ứng căng thẳng do hệ thần kinh giao cảm gây ra.

Nhiều người chú trọng vào nhịp hít vào lúc tập thở sâu nhưng thực tế, giai đoạn thở ra đóng vai trò chủ đạo trong việc điều chỉnh nhịp tim. Nhịp tim tăng nhẹ khi hít vào và giảm nhẹ khi thở ra do thay đổi áp suất trong lồng ngực và sự điều phối qua dây thần kinh phế vị.

Kéo dài thời gian thở ra, làm cho nó chậm hơn và kiểm soát tốt hơn, sẽ tăng cường hiệu quả giảm nhịp tim, giúp bạn thư giãn nhanh hơn. Một bài tập thở đơn giản là hít vào trong 7 giây rồi thở ra trong 11 giây, tập trong 5 phút sẽ giúp mang lại hiệu quả nhận thấy rõ ràng hơn.

Kiểm soát cơ hoành là một thao tác vật lý có thể làm chủ, giúp não bộ tiếp nhận các tín hiệu chính xác về trạng thái cơ thể chứ không đơn thuần là ý chí hay tinh thần. Việc vận động cơ hoành giúp kích hoạt cơ chế “phanh hormone” chống stress, hỗ trợ toàn bộ hệ thống não-cơ thể hồi phục cùng lúc.

Không chỉ là một kỹ thuật thở, hô hấp sâu dựa trên nguyên lý vật lý giúp cải thiện sức khỏe tổng thể bằng việc tận dụng cấu trúc giải phẫu và chu trình thần kinh tự chủ đặc trưng của cơ thể người.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.