Thách thức của quân đội Nigeria trong cuộc chiến chống khủng bố ở miền Bắc

Trong bối cảnh lãnh đạo và các bên liên quan ở miền Bắc Nigeria bày tỏ nỗi lo lắng trước tình trạng khủng bố kéo dài, các điều tra mới đây hé lộ nhiều trở ngại mà quân đội nước này đang phải đối mặt. Dù đã tăng cường lực lượng ở các khu vực bị ảnh hưởng, hoạt động cứu hộ vẫn gặp rất nhiều khó khăn do địa hình rộng lớn, khó kiểm soát cùng hạn chế trong thông tin tình báo và sự hợp tác từ cộng đồng địa phương, thậm chí một số người dân còn hỗ trợ khủng bố dưới dạng tình báo hoặc tiếp tế.

Các chuyên gia an ninh, cựu sĩ quan quân đội và tình báo đồng thuận rằng mặc dù có nhiều thành công trong việc đối phó với các nhóm tội phạm ở một số khu vực tại Nigeria, cuộc chiến chống bắt cóc vẫn cần một chiến lược toàn diện. Chiến lược này bao gồm sự kết hợp giữa hành động quân sự, cải thiện thu thập thông tin, áp dụng công nghệ giám sát hiện đại, can thiệp kinh tế và tăng cường sự tham gia của cộng đồng địa phương.

Họ cũng đồng tình về nhu cầu trang bị thêm thiết bị giám sát tân tiến như drone và hệ thống theo dõi điện tử, đồng thời mở rộng hệ thống giao thông và hạ tầng viễn thông tại các vùng sâu vùng xa thường xuyên bị các nhóm bắt cóc tấn công.

Quan chức quân đội và tình báo nhấn mạnh việc địa hình miền Bắc Nigeria, gồm nhiều núi non và rừng rậm, tạo lợi thế cho các nhóm khủng bố về khả năng quan sát và cảnh báo trước các cuộc tiến công của quân đội. Các nhóm này từ lâu đã xây dựng chuỗi hậu cần vững chắc, hệ thống cung cấp vũ khí, thực phẩm và mạng lưới tình báo nội bộ.

Khi quân đội áp sát, các tay súng nhanh chóng tản ra theo nhóm nhỏ, di chuyển con tin hoặc lợi dụng các tuyến biên giới lỏng lẻo sang các nước láng giềng như Niger, Chad, và Cameroon để tránh né. Chiến trường này đòi hỏi thời gian hoạt động rất cao bởi sự chậm trễ có thể bị nhóm khủng bố tận dụng để thay đổi kế hoạch, làm phức tạp thêm các chiến dịch giải cứu.

Thậm chí trong mùa mưa, các con sông dâng cao, tầm nhìn bị hạn chế do thời tiết xấu khiến cho các hoạt động trên không cũng như trên mặt đất càng thêm khó khăn.

Một sĩ quan tham gia trực tiếp vào các chiến dịch chống khủng bố cho biết một trong những mối nguy lớn nhất đối với lực lượng quân đội là việc các tuyến đường tiếp cận các căn cứ của khủng bố thường bị cài đặt mìn và các thiết bị nổ tự chế (IED). Việc mở đường cần sự can thiệp kỹ thuật viên rất cẩn trọng, và do địa hình gồ ghề nhiều nơi khiến xe thiết giáp khó tiếp cận, quân lính buộc phải di chuyển bộ, dễ gặp nguy hiểm từ các thiết bị nổ ẩn nấp và phục kích.

Chính vì vậy, các chỉ huy quân đội không vội vàng trong các chiến dịch giải cứu để tránh những tổn thất không đáng có cho cả con tin và binh sĩ. Tính nhẫn nại và cẩn trọng được đặt lên hàng đầu trong từng bước đi của nhiệm vụ.

Kinh nghiệm của các cựu chỉ huy quân đội cho thấy việc thu thập thông tin tình báo gặp khó khăn do hệ thống cảnh báo sớm khủng bố cực kỳ tinh vi và mạng lưới biệt kích, gián điệp luôn theo dõi từng bước di chuyển của lực lượng an ninh. Một phần người dân khu vực cũng bị cưỡng ép phải cung cấp thông tin cho các nhóm khủng bố hoặc sống trong sợ hãi, ngại hợp tác với lực lượng an ninh.

Sự phức tạp địa lý cùng tệ nạn nội bộ như tình trạng có thành phần xấu nằm trong lực lượng dân phòng càng làm cho chiến dịch chống khủng bố chồng chéo nhiều rào cản. Bên cạnh đó, hệ thống viễn thông kém phát triển khiến việc liên lạc giữa các đơn vị quân đội trên cánh đồng rộng lớn trở nên thách thức, gây khó khăn cho việc phối hợp hành động.

Một cựu tướng lãnh quân sự lưu ý rằng các nhóm khủng bố thường lợi dụng con tin làm lá chắn sống để giới hạn khả năng tác chiến của quân đội. Khác với chiến tranh thông thường, chiến dịch giải cứu con tin đòi hỏi sự khéo léo, kiên nhẫn bởi nếu nổ súng bừa bãi hoặc không cân nhắc kỹ lưỡng có thể gây thương vong lớn cho thường dân.

Người này dẫn chứng vụ không kích chợ Jilli gần biên giới giữa các bang Borno và Yobe ba tháng trước để minh họa cho những khó khăn trong việc lựa chọn hành động tác chiến. Các chỉ huy quân đội luôn phải cân nhắc giữa việc tiêu diệt phần tử khủng bố với việc bảo vệ mạng sống của dân thường và con tin, đôi khi phải bỏ qua cơ hội tấn công để tránh thiệt hại nhân mạng vô tội.

Chuyên gia và các cựu binh bày tỏ kỳ vọng vào tinh thần quyết liệt mới mà Bộ trưởng Quốc phòng, Tướng Christopher Musa (nghỉ hưu) vừa đề xuất, yêu cầu các lực lượng cảnh sát và quân sự được quyền xử lý và tiêu diệt khủng bố, các nhóm cướp và bắt cóc trên địa bàn mà không cần chờ phê duyệt thêm.

Việc này được coi là bước tiến quan trọng trong việc tăng cường hiệu quả của các chiến dịch chống khủng bố và giải cứu con tin, nhằm giảm thiểu nỗi bất an và tổn thất cho người dân miền Bắc Nigeria.

Ông Ibrahim Edward, cựu sĩ quan cảnh sát và chuyên gia an ninh tại Jos, cho biết vùng miền Bắc Nigeria với rừng sâu, núi non hiểm trở và nhiều khu vực không có chính quyền quản lý đã tạo ra môi trường lý tưởng cho các nhóm khủng bố và băng nhóm cướp bóc lẩn trốn, đồng thời khiến con tin dễ bị đe dọa tính mạng.

Ông kêu gọi tăng cường chia sẻ thông tin tình báo giữa các cơ quan an ninh, thiết lập các đơn vị chống bắt cóc chuyên biệt và đầu tư nhiều hơn vào mạng lưới an ninh cộng đồng để đối phó hữu hiệu hơn với tình trạng bắt cóc và khủng bố tại các vùng này.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.