Triển lãm ‘Metamorfosi’ của Ovidio tại Galería Borghese, Roma tôn vinh nghệ thuật biến đổi bất tận

Ovidio, nhà thơ La Mã vĩ đại, hiện diện sinh động và lâu dài tại Galería Borghese ở Roma, nơi quy tụ những tác phẩm nghệ thuật biểu tượng cho các thần thoại luôn biến đổi theo thời gian. Tác phẩm 'Metamorphoses' được Ovidio sáng tác vào đầu thế kỷ I tập hợp khoảng 250 truyền thuyết xoay quanh chủ đề trọng tâm là sự thay đổi hình thể và bản chất. Tác phẩm này không chỉ là một kho tàng văn học mà còn là nguồn cảm hứng bất tận cho nhiều nghệ sĩ ở các thời đại khác nhau, được minh họa qua vô số hình tượng nghệ thuật suốt hai nghìn năm qua.

Cuộc triển lãm 'Metamorfosi. Ovidio e le arti' được tổ chức tại Galería Borghese hợp tác với Rijksmuseum Amsterdam, từng thu hút hơn 350.000 lượt khách khi khai mạc ở Hà Lan. Triển lãm nhằm tôn vinh tầm ảnh hưởng sâu rộng của Ovidio trong lịch sử mỹ thuật, đồng thời khẳng định chính nhà thơ chứ không phải nghệ thuật là người dẫn dắt những sáng tạo sau này.

Galería Borghese vốn nổi tiếng với bộ sưu tập nghệ thuật đỉnh cao, trong đó Gian Lorenzo Bernini được xem là trung tâm chú ý. Tác phẩm điêu khắc 'Apolo y Dafne' của Bernini minh họa một sự kiện huyền thoại về nàng Daphne biến thành cây nguyệt quế để thoát khỏi sự đuổi bắt của thần Apollo, biểu tượng cho trạng thái chuyển đổi liên tục và ý nghĩa sâu sắc của bài thơ Ovidio. Triển lãm không chỉ trưng bày tác phẩm của Bernini mà còn có hơn 80 tác phẩm từ các bảo tàng danh tiếng khác như Tiziano, Correggio, Miguel Ángel, Rubens, Poussin, Gérôme, Rodin và Brâncuși, trải dài trong 15 cuốn sách và gần 200 truyền thuyết của 'Metamorphoses'.

Ý tưởng xây dựng Galería Borghese từ thế kỷ 17 cũng hướng về sự hòa hợp giữa nghệ thuật và thần thoại cổ điển, như lời giải thích của giám đốc bảo tàng Francesca Cappelletti: chuyển động chính là nguồn gốc của vẻ đẹp, tương tự như các nàng tiên nữ chạy nhảy trong gió. Từ các tác phẩm nhỏ cho tới các bức tranh lớn thời Phục hưng và Baroque hay các nhóm điêu khắc của Bernini, toàn bộ bảo tàng chính là minh chứng sống động cho ảnh hưởng sâu sắc của Ovidio.

Triển lãm bắt đầu với chủ đề về sự hỗn mang ban đầu - trạng thái chưa định hình của vũ trụ, minh họa qua bức tranh 'Caos o Alegoría de los cuatro elementos' của Louis Finson, họa sĩ người Flemish chịu ảnh hưởng từ Caravaggio. Tác phẩm khắc họa bốn nguyên tố đất, nước, lửa, khí hòa quyện thành một khối chưa phân định, là một trong số rất ít các biểu tượng nghệ thuật mô tả khoảnh khắc sáng tạo thế giới được lấy cảm hứng trực tiếp từ trang mở đầu của 'Metamorphoses'.

Ở trung tâm triển lãm, 'Apolo y Dafne' của Bernini là điểm nhấn không thể thiếu. Ngoài tác phẩm điêu khắc này, còn trưng bày nhiều hình ảnh minh họa khác về thần thoại, từ những bản thảo thời Trung cổ cho đến tranh khắc gỗ trên các bản in cổ điển, thể hiện hành trình phát triển nghệ thuật qua các thế kỷ. Sự tận tụy của các nhà sáng lập muốn đưa người xem trở lại với nguồn cội của truyền thống minh họa thần thoại và biến đổi nghệ thuật.

Triển lãm cũng giới thiệu nhiều truyền thuyết khác như câu chuyện Aracne, Proserpina, Pigmalión, Medusa hay Narciso, nhằm làm nổi bật sức mạnh biến hóa của các câu chuyện này cùng sự phản chiếu của chúng lên cuộc sống và nghệ thuật. Bộ sưu tập các tấm thảm dệt Flemish đẳng cấp kể lại câu chuyện Aracne không chỉ là sự kể chuyện mà còn là biểu tượng cho sự biến đổi vật liệu qua thời gian, chân dung cho quá trình sáng tạo nghệ thuật.

Francesca Cappelletti chia sẻ về những thách thức khi tổ chức triển lãm trong không gian đã rất đồ sộ và trang trí tinh tế như Galería Borghese. Việc làm nổi bật các tác phẩm mượn so với bộ sưu tập cố định đòi hỏi sự phối hợp tinh tế về mặt chủ đề và phong cách để tạo nên mối liên kết hài hòa và duy trì được sự tương tác nghệ thuật qua các thế hệ.

Tác phẩm 'El rapto de Proserpina' của Bernini mô tả chi tiết kinh điển về khoảnh khắc bị bắt cóc với sự sống động thể hiện qua cách ông chạm khắc những chi tiết tinh tế như dấu vân tay của Plutón trên da Proserpina. Tác phẩm này được đặt cạnh tranh phẩm 'Orfeo y Eurídice' của Rubens ở phòng trưng bày, thể hiện sự liên hệ và ảnh hưởng qua lại của các nghệ sĩ thế kỷ 17.

Triển lãm còn khai thác các chủ đề mang tính thời sự như bản sắc giới tính qua truyền thuyết Hermafrodito, hay nỗi ám ảnh về hình ảnh và phản chiếu của Narciso qua tác phẩm của Caravaggio. Những phân tích này cho thấy Ovidio vẫn tiếp tục là nguồn cảm hứng chưa bao giờ cạn cho nghệ thuật đương đại, mở rộng khả năng tranh luận về nhân sinh và nghệ thuật.

Không chỉ là chuyển hóa về nội dung, sự biến đổi còn là quá trình chuyển hóa vật liệu nghệ thuật. Trong mọi thời đại, các nghệ sĩ đã tận dụng sự biến đổi vật liệu để tạo nên những tác phẩm mới mẻ, điều mà Ovidio cũng mô tả như những thần thoại đã sớm được nhìn nhận như tác phẩm nghệ thuật. Điều này tạo nên sự liên kết xuyên thời gian giữa văn học cổ đại và nghệ thuật hiện đại.

Kết thúc triển lãm vào ngày 10/9 tại Galería Borghese, cuộc trình diễn này là sự trở lại với nguồn gốc đích thực của bảo tàng, vốn được xây dựng như một nơi giao hòa giữa thơ ca và nghệ thuật từ thế kỷ 17. Sự vận động và biến đổi của các câu chuyện Ovidio có thể khiến ngay cả thành phố Roma vĩnh cửu cũng cảm thấy như đang chuyển động, khơi dậy sức hấp dẫn bất tận của tác phẩm kinh điển này.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.