Cuối hành trình tiểu thuyết lịch sử của Antonio Scurati về Mussolini và những bài học cho nền dân chủ

Antonio Scurati đã chính thức khép lại bộ tiểu thuyết gồm năm tập về Benito Mussolini với cuốn sách mang tên El fin y el principio . Tác phẩm tập trung vào những giai đoạn cuối cùng trong cuộc đời của nhà độc tài phát xít Italia, từ thời điểm ông bị lật đổ vào tháng 7 năm 1943 cho đến khi thi thể của ông được trưng bày tại một trạm xăng ở Milan vào cuối tháng 4 năm 1945, sau khi Chiến tranh Thế giới thứ hai kết thúc tại Italia.

Ban đầu, dự án của Scurati chỉ định tạo thành một bộ ba như thông lệ của các tiểu thuyết lịch sử, tuy nhiên, qua quá trình sáng tác và phát triển, số lượng tập sách đã được mở rộng lên thành năm. Điều này đánh dấu một bước đi táo bạo trong bối cảnh ngành văn học thường tuân theo quy luật ba tập nhằm tối ưu hóa hiệu quả thương mại. Trước năm 2018, khi phát hành tập đầu tiên của M , Scurati còn được xem như một nhà văn tìm kiếm chỗ đứng trong văn đàn Italia. Ý tưởng xây dựng một tiểu thuyết lớn về nhân vật Duce đã thể hiện sự sáng tạo và liên kết với quá khứ của ông trong lĩnh vực quảng cáo.

Scurati nhận ra rằng việc áp dụng lối viết truyền thống – kiểu sử dụng ghi chú và dẫn giải dày đặc như trong các tác phẩm tiểu sử khổng lồ của Renzo de Felice từ những năm 1960 – ngày càng khó phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin hiện đại. Độc giả thế kỷ XXI có xu hướng dễ hấp thu thông tin hơn khi được tiếp cận qua các tác phẩm hư cấu với ngôn ngữ tiểu thuyết, khiến các vấn đề lịch sử trở nên gần gũi và dễ hiểu hơn. Tuy nhiên, theo nhà văn Carlo Levi từng nhận định, lịch sử vẫn tiếp tục diễn biến phức tạp với nhiều biến đổi, và các sự kiện trong thập kỷ vừa qua đã làm thay đổi sâu sắc kỳ vọng ban đầu của dự án tiểu thuyết M , cũng như đời sống cá nhân của tác giả.

Sự bùng phát đại dịch toàn cầu và sự xuất hiện của các chính quyền cực hữu trên toàn cầu đã làm thay đổi nhiều nhận thức và lý thuyết lịch sử, góp phần tạo ra một kỷ nguyên mới đầy thử thách, nơi những ký ức và bóng ma của quá khứ liên tục trở lại một cách mãnh liệt hơn. Tác giả cũng trải qua nhiều biến cố khi tác phẩm trở thành hiện tượng thành công tại Italia, đặc biệt trong một quốc gia đang do chính phủ bảo thủ dẫn đầu bởi Thủ tướng Giorgia Meloni, người được biết đến với những quan điểm ít nhiều ủng hộ di sản phát xít.

Scurati không chỉ nhận được sự hưởng ứng mà còn phải đối mặt với những khó khăn, bao gồm cả việc bị kiểm duyệt trên đài truyền hình RAI và công bố cuốn tiểu luận nhỏ Fascismo y populismo . Tác giả đã tận dụng cơ hội này để vượt ra ngoài khuôn khổ ba tập ban đầu, vừa nhằm gia tăng doanh số vừa thể hiện vị thế như một trí thức độc lập phản biện lại chính quyền hiện tại.

Bộ pentalogy của Scurati được trình bày với mục tiêu khách quan bằng cách dựa vào các nguồn tài liệu gốc và không thêm thắt các chi tiết giả tưởng không có cơ sở. Tuy nhiên, trong El fin y el principio , có những ngoại lệ đáng chú ý, đặc biệt là phần mở đầu có sự hiện diện rõ nét của bối cảnh thời đại hiện tại. Tác phẩm được dành tặng cho những nhà dân chủ, để nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuẩn bị đối mặt với sự trỗi dậy của các thế lực cũ.

Đáng chú ý, tác giả tưởng tượng một bài độc thoại của Mussolini trong tư thế một thi thể nổi tiếng, từ đó cảnh báo rằng những người đã khuất sẽ luôn trở lại khi thời điểm thích hợp để tiếp tục gieo rắc hỗn loạn. Thay vì kết thúc bằng bài phát biểu này, theo cách thể hiện của Scurati, tác phẩm còn có phần hậu kết kép với danh sách các nhân vật lịch sử đã sống sót sau năm 1945 và một nhân vật duy nhất vẫn còn sống: Liliana Segre, một người sống sót sau các trại tập trung, người bị các phần tử tân phát xít xúc phạm vào năm 2019 nhưng vẫn kiên quyết đấu tranh để ngăn chặn những sự kiện tồi tệ lặp lại trong lịch sử.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.