ASEAN và Trung Quốc thúc đẩy hợp tác năng lượng giữa bối cảnh căng thẳng và chiến sự tại Trung Đông

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và Trung Quốc vừa ra tuyên bố chung sau cuộc họp ngoại trưởng tại Manila, nhấn mạnh nhu cầu có một giải pháp hòa bình, bền vững cho cuộc xung đột đang diễn ra tại Trung Đông. Động thái này diễn ra trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng toàn cầu, tác động mạnh đến khu vực Đông Nam Á.

Theo số liệu từ Diễn đàn Kinh tế Thế giới châu Á, khoảng 55% lượng dầu thô nhập khẩu của Đông Nam Á đến từ Trung Đông. Việc đóng cửa Eo biển Hormuz đã đẩy giá dầu tăng cao và gây ra tình trạng thiếu hụt năng lượng tại nhiều quốc gia trong khu vực, trong đó có Philippines, nước đã phải tuyên bố tình trạng khẩn cấp về năng lượng quốc gia.

Ông Kao Kim Hourn, Tổng Thư ký ASEAN, từng cảnh báo tháng trước rằng cuộc khủng hoảng Trung Đông phơi bày điểm yếu của chuỗi cung ứng năng lượng và thực phẩm toàn cầu trước các cú sốc địa chính trị, và kêu gọi ASEAN hợp tác sâu rộng hơn với Trung Quốc để giải quyết thách thức này.

Trong tuyên bố chung, ASEAN và Trung Quốc bày tỏ hoan nghênh các cuộc đàm phán Mỹ - Iran do Pakistan và Qatar làm trung gian, đồng thời kêu gọi lệnh ngừng bắn và tìm kiếm một giải pháp hòa bình lâu dài cho xung đột. Tuyên bố cũng nhấn mạnh cần bảo vệ dân thường, tôn trọng chủ quyền và đảm bảo quyền tiếp cận nhân đạo không bị cản trở.

Về hợp tác năng lượng, hai bên thống nhất trao đổi thông tin về chính sách năng lượng cũng như hợp tác thực tiễn, đồng thời xem xét thành lập cơ chế hợp tác nhằm tăng cường an ninh năng lượng khu vực. Các lĩnh vực ưu tiên bao gồm kết nối mạng điện, năng lượng sạch và tái tạo, năng lượng hạt nhân dân sự và chuỗi cung ứng, kết nối với Kế hoạch Hành động Hợp tác Năng lượng của ASEAN, Sáng kiến Vành đai và Con đường và Sáng kiến Phát triển Toàn cầu của Trung Quốc.

Mở rộng các cơ chế hợp tác với Trung Quốc được xem là cách để ASEAN tăng cường sức mạnh bền vững về năng lượng trong khu vực mà vẫn duy trì chính sách không lệ thuộc vào bất kỳ cường quốc nào.

Tuyên bố chung cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của tự do hàng hải và hàng không, đặc biệt là việc đảm bảo “lưu thông an toàn, không bị cản trở và liên tục” của tàu thuyền và máy bay qua các cửa biển quốc tế.

Dù tập trung nhiều vào khủng hoảng Hormuz, tuyên bố cũng lần đầu tiên nhắc đến các vấn đề liên quan đến tự do hàng hải trên vùng biển quốc tế, gắn với Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển, điều này gần như phản ánh trực tiếp tình hình tranh chấp tại Biển Đông.

Tuần qua đã xảy ra thêm những vụ va chạm giữa tàu Trung Quốc và Philippines tại vùng biển tranh chấp. Ngày thứ Ba, Philippines đã triệu tập đại sứ Trung Quốc sau khi lực lượng tuần duyên Trung Quốc dùng vòi rồng áp sát tàu Philippines và có các thao tác nguy hiểm gần bãi Second Thomas, nơi một binh sĩ Philippines bị thương do bị đánh bằng gậy chỉ huy vào ngày trước đó.

Bộ trưởng Ngoại giao Philippines Maria Theresa Lazaro lên án hành vi này là “liều lĩnh và phi pháp”, trong khi người đồng cấp Trung Quốc Vương Nghị cáo buộc Manila có hành động “kích động khiêu khích” và cảnh báo về các lực lượng nước ngoài gây rối tại “ngôi nhà chung”.

Dù có các sự cố, bà Lazaro cho biết ASEAN và Trung Quốc đang tiến triển tốt đẹp trong việc thống nhất Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông dự kiến sẽ hoàn thành trong năm nay. Đại sứ Trung Quốc tại Philippines Jing Quan cũng khẳng định những va chạm không gây ảnh hưởng tới tiến trình đàm phán và rằng bộ quy tắc sẽ tập trung vào các quy tắc ứng xử trên biển.

Bộ trưởng Ngoại giao Nhật Bản Toshimitsu Motegi, cũng tham dự cuộc họp tại Manila, cam kết tăng cường hợp tác về an ninh năng lượng với ASEAN, nhấn mạnh sức mạnh kinh tế tổng hợp của khối.

Trong khi đó, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cảnh báo rằng việc Iran kiểm soát Eo biển Hormuz có thể tạo ra tiền lệ nguy hiểm cho các tuyến đường thủy quốc tế khác, trong đó có vùng biển Đông Nam Á.

Tất cả các diễn biến trên cho thấy ASEAN và các cường quốc khu vực đang nỗ lực phối hợp để đảm bảo an ninh năng lượng và duy trì hòa bình ổn định trong khu vực đầy biến động.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.