Trung Quốc và ASEAN tăng cường hợp tác năng lượng giữa căng thẳng ở Trung Đông

Trong bối cảnh cuộc chiến đang leo thang tại Trung Đông, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) cùng Trung Quốc vừa ra tuyên bố chung sau cuộc họp giữa các bộ trưởng ngoại giao của 11 nước ASEAN và Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc tại Manila. Tuyên bố này được đưa ra khi khu vực Đông Nam Á đang đối mặt với khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng, có phần do ảnh hưởng của việc đóng cửa Eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển dầu mỏ chiến lược thế giới.

Việc đóng cửa Eo biển Hormuz đã khiến giá dầu tăng cao và gây ra tình trạng thiếu hụt nguồn cung năng lượng trong khu vực, buộc Philippines phải tuyên bố tình trạng khẩn cấp về năng lượng quốc gia. Theo Diễn đàn Kinh tế Thế giới khu vực châu Á, khoảng 55% lượng dầu thô nhập khẩu của Đông Nam Á đến từ Trung Đông, khiến tới 28% tổng mức tiêu thụ năng lượng cuối cùng trong khu vực có nguy cơ bị gián đoạn trực tiếp trong trường hợp có biến động nguồn cung.

Kao Kim Hourn, Tổng Thư ký ASEAN, nhấn mạnh hồi tháng trước rằng cuộc khủng hoảng Trung Đông đã "bộc lộ sự dễ bị tổn thương của chuỗi cung ứng năng lượng và thực phẩm toàn cầu trước các cú sốc địa chính trị" và kêu gọi tăng cường hợp tác sâu rộng hơn với Trung Quốc. Tuyên bố chung lần này tiếp tục nhất trí với văn kiện trước đó của 11 thành viên ASEAN, hoan nghênh các cuộc đàm phán Mỹ - Iran được Pakistan và Qatar làm trung gian, đồng thời kêu gọi lệnh ngừng bắn và giải pháp hòa bình, lâu dài cho cuộc xung đột.

Văn bản cũng nhấn mạnh cần bảo vệ dân thường, tôn trọng chủ quyền các quốc gia và đảm bảo tiếp cận nhân đạo không bị cản trở. Tuyên bố còn đề cập đến kế hoạch hòa bình 4 điểm do Bắc Kinh công bố đầu năm nay, đồng thời bày tỏ sự ủng hộ đối với multilateralism và luật pháp quốc tế.

Về mặt hợp tác năng lượng, hai bên đã nhất trí tiếp tục trao đổi về chính sách năng lượng và thực hiện các hợp tác thiết thực, đồng thời nghiên cứu khả năng thiết lập các cơ chế phối hợp mới nhằm nâng cao an ninh năng lượng khu vực. Cam kết này bao gồm việc phát triển kết nối lưới điện, năng lượng sạch và tái tạo, năng lượng hạt nhân dân sự cũng như chuỗi cung ứng năng lượng. Tất cả được kết nối thông qua Kế hoạch Hành động Hợp tác Năng lượng ASEAN và sáng kiến Vành đai và Con đường cùng Sáng kiến Phát triển Toàn cầu của Trung Quốc.

Việc xây dựng cơ chế thể chế với Trung Quốc được xem là cách để ASEAN tăng cường khả năng chống chịu năng lượng, đồng thời duy trì chính sách truyền thống không phụ thuộc vào bất kỳ quyền lực đơn lẻ nào trong khu vực.

Tuyên bố đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của tự do hàng hải và hàng không, cũng như việc đảm bảo việc đi lại an toàn, không bị cản trở và liên tục của tàu thuyền và máy bay qua các eo biển quốc tế. Mặc dù tuyên bố được khung theo bối cảnh khủng hoảng Hormuz, nhưng ngôn từ liên quan đến vùng biển quốc tế, tự do hàng hải và Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển lại trùng khớp với những diễn đạt thường thấy quanh các tranh chấp tại Biển Đông.

Trong tuần qua, căng thẳng tiếp tục leo thang khi các tàu Trung Quốc và Philippines xảy ra đụng độ ở vùng biển tranh chấp. Manila đã triệu tập Đại sứ Trung Quốc sau khi có cáo buộc rằng lực lượng bảo vệ bờ biển Trung Quốc dùng vòi rồng bắn vào tàu Philippines và thực hiện các "động tác nguy hiểm" gần bãi Second Thomas, nơi một binh sĩ Philippines bị thương khi bị đánh vào đầu bằng roi vào ngày trước đó.

Bộ trưởng Ngoại giao Philippines Maria Theresa Lazaro lên án các hành động trên là "liều lĩnh và trái pháp luật", trong khi Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị cáo buộc Manila gây "xâm nhập khiêu khích" và cảnh báo các lực lượng nước ngoài không kích động gây rối trong khu vực chung. Dù có những vụ việc này, Lazaro vẫn cho biết ASEAN và Trung Quốc đang tiến triển tốt trong việc thông qua Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông vào cuối năm nay. Đại sứ Trung Quốc tại Philippines, Jing Quan, khẳng định các vụ đụng độ sẽ không làm gián đoạn tiến trình đàm phán, đồng thời nói rằng bộ quy tắc sẽ tập trung vào các quy định về xử lý tình huống.

Bộ trưởng Ngoại giao Nhật Bản Toshimitsu Motegi, cũng tham dự cuộc họp tại Manila, cam kết tăng cường hợp tác về an ninh năng lượng với ASEAN, nhấn mạnh sức mạnh kinh tế tổng hợp của nhóm. Trong khi đó, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cảnh báo việc Iran kiểm soát Eo biển Hormuz sẽ tạo tiền lệ nguy hiểm cho các tuyến đường thủy quốc tế khác, bao gồm khu vực Đông Nam Á.

Việc thúc đẩy hợp tác năng lượng và đồng thời quan tâm đến tự do hàng hải trong bối cảnh nhiều biến động địa chính trị đang nổi lên ở Trung Đông và Biển Đông cho thấy mức độ ảnh hưởng chặt chẽ giữa các vấn đề an ninh khu vực và toàn cầu.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.