EU ban hành quy định mới hạn chế rác thải bao bì và dệt may nhằm thúc đẩy nền kinh tế tuần hoàn

Hàng năm, tổ chức Global Footprint Network tính toán ngày mà nhân loại tiêu thụ hết lượng tài nguyên sinh học và sinh thái mà Trái đất có thể tái tạo trong một năm gọi là "Ngày Quá tải Trái đất". Năm nay, ngày này rơi vào thứ Năm vừa qua, tức chỉ chưa đầy tám tháng, toàn cầu đã sử dụng hết nguồn tài nguyên dành cho cả năm. Điều này tương tự như việc bạn có một khoản tiền thu nhập hàng năm phải đủ chi tiêu, nhưng đã chi hết vào giữa năm và phải vay mượn trong phần còn lại.

Kể từ những năm 1970, khi nhân loại lần đầu tiên tiêu thụ vượt quá khả năng tái tạo tài nguyên của hành tinh, ngày này đã dần tiến sớm hơn trong năm. Năm 1972 là ngày 10 tháng 12, năm 1990 vào giữa tháng 10 và năm 2017 đã rơi vào đầu tháng 8, thể hiện mức độ khai thác tài nguyên ngày càng tăng mạnh. Sự chênh lệch giữa các quốc gia cũng rất lớn: Nếu thế giới tiêu thụ như Qatar, "Ngày Quá tải" sẽ đến sớm nhất vào ngày 4 tháng 2, trong khi nếu như Honduras, ngày này sẽ đến muộn nhất vào 27 tháng 11. Ở Đức, ngày này trùng vào 10 tháng 5, tức là nước này tiêu thụ tài nguyên vượt giới hạn sớm hơn trung bình toàn cầu.

Trước thực trạng tài nguyên đang bị khai thác quá mức và tác động nghiêm trọng đến môi trường như phá rừng, suy thoái đất, mất đa dạng sinh học và tăng nồng độ CO2 trong khí quyển, Liên minh châu Âu đã bắt đầu thực hiện nhiều chính sách kiểm soát năng lượng và tài nguyên.

Trong đó, có lộ trình dừng sản xuất xe động cơ đốt trong vào năm 2035 với mục tiêu giảm 90% lượng khí thải CO2 từ ô tô mới so với mức năm 2021. EU cũng thúc đẩy năng lượng tái tạo và sử dụng bơm nhiệt để giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch gây hiệu ứng nhà kính. Bên cạnh đó, hệ thống thương mại phát thải của châu Âu buộc ngành công nghiệp phải chuyển đổi sản xuất dài hạn để giảm phát thải.

Đáng chú ý là những nỗ lực xây dựng nền kinh tế tuần hoàn để giảm lượng rác thải và tăng sử dụng lại, tái chế, đặc biệt với các sản phẩm đóng gói và dệt may. Hai quy định mới của EU đã có hiệu lực và Đức cũng đã thông qua chương trình hành động riêng.

Tính đến ngày 19/7, các doanh nghiệp lớn không còn được phép tiêu hủy số quần áo và giày dép mới chưa được bán hết mà phải tìm cách tái sử dụng, quyên góp hoặc tái chế. Biện pháp này nằm trong khuôn khổ quy định Ecodesign của EU nhằm giảm lãng phí trong ngành dệt may. Tuy nhiên, việc thực thi vẫn còn nhiều nghi ngại vì chính phủ Đức không cung cấp danh sách doanh nghiệp bị áp dụng, khiến việc kiểm tra tuân thủ trở nên khó khăn. Ngoài ra, việc các mặt hàng không bán được quyên góp không thành công vẫn được phép tiêu hủy là một kẽ hở lớn làm giảm hiệu quả của quy định.

Tổ chức Deutsche Umwelthilfe cũng bày tỏ lo ngại việc chuyển trách nhiệm kiểm soát sang các bang có thể dẫn đến sự chênh lệch trong việc thực thi, làm nên một "miếng vá" quản lý không đồng đều trên toàn quốc.

Ngày 11/6, Bundestag thông qua luật áp dụng quy định bao bì của EU, yêu cầu các quốc gia tăng tỷ lệ tái chế rác thải nhựa lên 75% từ năm 2028 và 80% từ năm 2030, cùng các quy định về việc cấm sử dụng các loại bao bì khó tái chế, đặc biệt là các hóa chất như PFAS độc hại.

Luật này cũng cấm sử dụng bao bì nhựa dùng một lần cho trái cây và rau củ dưới 1,5 kg từ năm 2030. Mặc dù có quy định li khai quyền áp dụng lệnh cấm này, đề xuất của đảng AfD về việc loại trừ một số loại thực phẩm khỏi danh sách bị cấm đã bị bác bỏ.

Sau khi EU đặt ra các quy định, chính phủ Đức cũng vừa công bố chương trình hành động nhằm tăng cường tái chế và giảm nhập khẩu nguyên liệu thô. Chương trình nhằm mở rộng mạng lưới hợp tác giữa doanh nghiệp, nghiên cứu và bộ máy hành chính, đồng thời hỗ trợ tài chính cho các công nghệ tái chế mới và ứng dụng trí tuệ nhân tạo để tiết kiệm tài nguyên.

Bên cạnh đó, nhà nước cam kết tăng cường mua sắm sản phẩm tái chế trong các dự án lớn. Tuy nhiên, chương trình này vẫn nhận được nhiều chỉ trích về sự thiếu rõ ràng, không có chỉ tiêu bắt buộc cũng như các cơ chế giám sát hiệu quả, thậm chí có cả đánh giá là không đủ tham vọng ngay cả từ Bộ Công nghiệp Đức.

Tổng lượng nguyên liệu thô mà mỗi người Đức sử dụng trung bình là 16 tấn mỗi năm, hơn gấp đôi mức tiêu thụ được WWF đánh giá là bền vững với môi trường. Mặc dù các chính sách và chương trình hành động đã được tuyên bố, nhưng trên thực tế nhiều biện pháp vẫn chưa được triển khai quyết liệt và hiệu quả thiếu kiểm soát. Các chuyên gia và tổ chức môi trường đặt hy vọng các quy định mới có thể giúp cải thiện và kéo lùi "Ngày Quá tải Trái đất" trở lại mùa thu trong các năm tới.

Theo Der Spiegel