Mười năm trên mặt trận Iberia chứng minh khẩn cấp khí hậu châu Âu không thể chối cãi

Kể từ khi bắt đầu công tác tại Madrid cách đây một thập kỷ, tác giả chứng kiến nhiều biến động chính trị xã hội, nhưng chính cuộc khủng hoảng khí hậu mới là yếu tố thay đổi sâu sắc nhất trong khu vực. Khu vực bán đảo Iberia, bao gồm Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha, hiện là điểm nóng của sự biến đổi khí hậu ở châu Âu khi trở thành khu vực nóng lên nhanh nhất với tốc độ hơn gấp đôi trung bình toàn cầu. Tình trạng này biểu hiện bằng những trận cháy rừng lan rộng và những cơn lũ nghiêm trọng xảy ra ngày càng thường xuyên, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống người dân.

Ví dụ điển hình là mùa thu năm 2024 khi tác giả cùng nhiếp ảnh gia Gonçalo Fonseca khảo sát vùng Albergaria-a-Velha ở miền Bắc Bồ Đào Nha sau các đám cháy rừng dữ dội. Lúc đó, 100.000 hecta đất bị tàn phá, 9 người thiệt mạng và nhiều người khác bị thương. Những đám cháy này đã được thúc đẩy bởi sức gió mạnh, khí hậu khô hạn và nhiệt độ nóng bất thường trên 30 độ C. Cảnh tượng đổ nát với cây cối cháy đen, xe hơi bị thiêu rụi và nhà cửa bị phá hủy khiến người dân và lực lượng cứu hộ không khỏi ám ảnh.

Bốn tuần sau, tại Utiel, một thị trấn phía đông Tây Ban Nha, tác giả chứng kiến hậu quả của trận lũ lớn làm chết hơn 230 người và tàn phá vùng Valencia. Mưa to kéo dài khiến nhà cửa ngập nước bùn sâu, xe cộ hư hại nặng nề và người dân rơi vào cảnh tuyệt vọng. Tình cảnh tương tự từng được thấy trong những thảm họa thiên nhiên nghiêm trọng khác như siêu El Niño ở Peru năm 1998 hay trận động đất Nepal năm 2015, nay dần trở thành cảnh tượng thường niên trên bán đảo Iberia và cả châu Âu.

Người dân như Miguel Aleixandre đã kể lại đêm lũ khi nước dâng cao ba mét, người già phải dùng nến để thu hút sự chú ý của đội cứu hộ trong tuyệt vọng, còn nhiều người bị mắc kẹt trong nhà rồi mất mạng khi nước tràn qua cửa sổ. Những câu chuyện này nhấn mạnh rõ ràng tính nghiêm trọng và sự khẩn cấp trong việc ứng phó với biến đổi khí hậu.

Bên cạnh các trận thiên tai, những hình ảnh như của Ángel Martín – người đàn ông 53 tuổi tại Tây Ban Nha hy sinh trong lúc cố gắng ngăn chặn cháy rừng – đã trở thành biểu tượng của nỗ lực và hậu quả tàn khốc do biến đổi khí hậu gây ra. Martín bị bỏng 80% cơ thể và qua đời sau ba tháng điều trị. Những câu chuyện về hiểm nguy, mất mát và lòng dũng cảm của người dân luôn nhắc nhở rằng cuộc khủng hoảng khí hậu đang gây ra hậu quả thực tế, đáng sợ ngay tại châu Âu.

Phóng viên Helena Smith từ Hy Lạp cũng chia sẻ về dự báo từ năm 2021 rằng nhiệt độ sẽ là vấn đề trọng tâm trong thập kỷ tiếp theo, khi Athens được dự đoán sẽ có mức nhiệt độ tương đương Bahrain ngày nay. Tương tự, phóng viên Angelique Chrisafis từ Paris kể về những ảnh hưởng của đợt nắng nóng kỷ lục tại Pháp, đặc biệt với các nhóm dân cư dễ bị tổn thương.

Dù đã có nhiều cảnh báo và bi kịch xảy ra, những tranh cãi chính trị và sự phủ nhận vẫn đang cản trở các biện pháp ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu ở cấp độ quốc gia và châu lục. Tình trạng này đe dọa làm gia tăng mức độ nghiêm trọng của các thảm họa trong những thập kỷ tới, khi các hiện tượng thời tiết cực đoan có thể trở nên khốc liệt hơn rất nhiều.

Có thể khẳng định rằng bài học từ Iberia và các điểm nóng khác trên toàn cầu đã rõ ràng: khủng hoảng khí hậu không còn là chuyện tương lai xa mà đang diễn ra ngay trước mắt, với hậu quả đau thương cho con người và thiên nhiên.