Các công ty thực phẩm siêu chế biến dùng kiện tụng để chống lại chính sách y tế

Thực phẩm siêu chế biến (UPF) được sản xuất bằng phương pháp công nghiệp và chứa nhiều chất phụ gia như hương liệu, phẩm màu hoặc chất nhũ hóa để tăng độ hấp dẫn. Đây là nhóm thực phẩm được chứng minh có liên quan đến tác động tiêu cực lên hầu hết các hệ cơ quan trong cơ thể người, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe toàn cầu. Tỷ lệ tiêu thụ UPF ngày càng tăng và chiếm đến một nửa khẩu phần ăn trung bình ở nhiều quốc gia như Anh, Mỹ và Úc.

Trước mối nguy hại từ thực phẩm siêu chế biến, các chính phủ trên thế giới đã triển khai các biện pháp như dán nhãn cảnh báo ở mặt trước bao bì, áp đặt hạn chế quảng cáo sản phẩm không lành mạnh để giảm sức hấp dẫn và đánh thuế các loại thực phẩm "rác". Tuy nhiên, một điều tra do Guardian phối hợp với các học giả và các đối tác truyền thông trên toàn cầu thực hiện cho thấy nhiều công ty sản xuất UPF lại phản ứng bằng cách kiện tụng chính quyền để làm chậm, bãi bỏ hoặc làm suy yếu các chính sách này.

Từ năm 2010 đến 2025, tại các quốc gia như Mexico, Colombia, Brazil, Mỹ và Anh đã có tổng cộng 235 vụ kiện liên quan đến các chính sách sức khỏe nhắm vào UPF. Mặc dù chưa rõ hết tất cả các bên đệ đơn kiện, nhưng có đến 3/4 số vụ kiện do các nhà sản xuất hoặc hiệp hội thương mại của họ khởi xướng. Trong số những công ty được xác định trong các vụ kiện, tám tập đoàn mẹ lớn đứng đầu danh sách gồm Coca-Cola, PepsiCo, Mondelēz, Kellogg’s, Danone, Ferrero, Xignux và Heartland Food Products Group.

Một phần lớn các vụ kiện đã kết thúc với thất bại của các tập đoàn thực phẩm. Tuy nhiên, quá trình kiện tụng kéo dài gần 600 năm xét xử tổng cộng đã khiến việc áp dụng những chính sách y tế cấp thiết bị trì hoãn nhiều năm. Đồng thời, các cơ quan chính phủ và y tế phải chịu gánh nặng về chi phí pháp lý và công sức trong các vụ tranh tụng phức tạp.

Trong lúc này, tình trạng tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến trên toàn cầu vẫn tăng lên, góp phần làm gia tăng các bệnh lý như béo phì, tiểu đường loại 2, bệnh tim mạch và các vấn đề sức khỏe tinh thần. Giáo sư Marion Nestle thuộc Đại học New York nhận định việc các công ty thực phẩm siêu chế biến sử dụng chiến lược kiện tụng gay gắt là bằng chứng cho thấy các chính sách này thực sự ảnh hưởng đến doanh số của họ. "Khi mọi biện pháp khác thất bại, họ sẽ dùng kiện tụng," bà nói.

Chiến thuật kiện tụng của ngành thực phẩm siêu chế biến có nhiều nét tương đồng với các chiến lược của ngành thuốc lá trước đây. Ngành thuốc lá đã nhiều lần kiện chính phủ về các quy định như thay thế bao bì thuốc lá có màu sắc, thương hiệu bằng bao bì trơn, kèm theo những cảnh báo sức khỏe hình ảnh rõ nét về tác hại của thuốc lá. Dù thất bại trong hầu hết các vụ kiện, ngành thuốc lá gây áp lực lớn lên chính phủ về tài chính và nhân lực.

Giáo sư Phillip Baker từ Đại học Sydney nhận xét: "Ngành UPF và các tổ chức liên quan liên tục thách thức các nhãn cảnh báo, hạn chế quảng cáo và thuế qua tòa án, đặc biệt ngay sau khi các chính sách được ban hành và điều này cho thấy luật pháp phần lớn ủng hộ các quy định bảo vệ sức khỏe công cộng. Tuy nhiên, lượng lớn vụ kiện, thời gian kéo dài và mức độ minh bạch thấp khiến các vụ kiện chủ yếu nhằm trì hoãn và hạn chế các biện pháp y tế chứ không phải là lật ngược hoàn toàn luật."

Các công ty thực phẩm lớn như Coca-Cola, Ferrero và Danone đều tuyên bố ủng hộ các mục tiêu về sức khỏe cộng đồng và cho biết họ hợp tác với các nhà chức trách để đảm bảo thực hiện chính sách hiệu quả, tuy nhiên cũng có phản ánh về các quy định chưa rõ ràng trong quá trình thi hành.

Trong khi đó, các chuyên gia và các tổ chức quốc tế như Unicef cảnh báo việc kiện tụng kéo dài sẽ khiến các chính phủ do dự và trì hoãn các biện pháp bảo vệ sức khỏe, gây tổn hại lâu dài tới cộng đồng. Việc áp dụng các chính sách là hết sức quan trọng để bảo vệ trẻ em và ngăn ngừa các bệnh liên quan đến chế độ ăn uống trên diện rộng.

Theo cuộc điều tra, Mexico là quốc gia có số vụ kiện cao nhất lên đến 193 vụ, tiếp theo là Colombia với 18 vụ và Brazil với 17 vụ. Mexico cũng là một trong những quốc gia tiên phong trong việc khuyến cáo hạn chế hoặc tránh tiêu thụ UPF. Mỹ và Anh ghi nhận lần lượt 6 và 1 vụ kiện trong thời gian điều tra.

Giáo sư Chris van Tulleken từ Đại học College London nhận định hệ thống quy định tại Anh có nhiều lỗ hổng do sự tham gia của ngành thực phẩm trong quá trình xây dựng luật, dẫn đến sự trì trệ chính sách và tạo điều kiện cho việc kiện tụng.

Một số công ty lớn như PepsiCo, Mondelēz, Kellogg’s, Xignux và Heartland Food Products Group không phản hồi khi được yêu cầu bình luận về các vụ kiện.

Cuộc điều tra được thực hiện phối hợp với nhiều tổ chức truyền thông và học thuật trên nhiều quốc gia như Brasil, Colombia, Hà Lan, Ý, Mexico, Mỹ và Ấn Độ, nhằm cung cấp cái nhìn toàn diện về chiến lược pháp lý của ngành thực phẩm siêu chế biến trên phạm vi toàn cầu.

Theo Guardian Business

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.