Nắng nóng cực độ ảnh hưởng xấu đến sức khỏe: tăng kích thích, mất ngủ và bệnh tim mạch gia tăng

Nắng nóng cực đo khiến cơ thể con người chịu nhiều áp lực, dẫn đến các vấn đề sức khỏe từ mệt mỏi, chuột rút đến những tình trạng nghiêm trọng như sốc nhiệt. Sốc nhiệt là một cấp cứu y tế khi nhiệt độ cơ thể vượt quá 40°C, kèm theo rối loạn trạng thái tinh thần và nguy cơ suy đa tạng, thậm chí tử vong. Tuy nhiên, số ca sốc nhiệt khá ít so với những ảnh hưởng tiêu cực khác của nhiệt độ cao.

Stress nhiệt phát sinh khi cơ thể không thể tỏa nhiệt đủ để duy trì thân nhiệt ở mức khoảng 37°C, gây ra nhiều biểu hiện như mệt mỏi, cáu kỉnh và những rối loạn về sức khỏe tâm thần. Các chuyên gia cảnh báo các đợt nắng nóng cực đo sẽ ngày càng nhiều hơn trong tương lai gần, đòi hỏi thay đổi về nhận thức và thói quen để giảm thiểu tác hại.

Cơ thể người điều chỉnh nhiệt độ chủ yếu qua quá trình đổ mồ hôi và giãn mạch ngoại vi giúp tăng lưu thông máu tại da để tỏa nhiệt. Tuy nhiên, khi nhiệt độ vượt quá giới hạn, cơ chế này không còn đủ hiệu quả, dẫn đến hiện tượng stress nhiệt với các dấu hiệu khó chịu, từ kiệt sức đến ngất xỉu và sốc nhiệt.

Sự gia tăng nhiệt độ môi trường ảnh hưởng nặng nề đến sức khỏe cộng đồng, nhất là nhóm người lớn tuổi và trẻ nhỏ. Phần lớn các ca tử vong liên quan đến nhiệt độ cao không phải do sốc nhiệt mà là bởi các bệnh nền bị nặng hơn, đặc biệt là bệnh tim mạch. Theo một nghiên cứu từ Viện Sức khỏe Toàn cầu Barcelona (ISGlobal), cứ mỗi mức tăng một độ C nhiệt độ ngoài trời làm tăng 35% tử vong do nóng và tăng 2,1% tử vong do bệnh tim mạch.

Người già và trẻ nhỏ đặc biệt bị ảnh hưởng do cơ chế điều hòa nhiệt độ của họ không hoàn thiện hoặc suy giảm theo tuổi tác, đồng thời người già thường mắc các bệnh nền và có nguy cơ mất phản xạ khát nước, dễ dẫn tới mất nước trầm trọng. Khuynh hướng sống cô lập cũng làm trầm trọng thêm tình trạng này. Các người lao động ngoài trời và phụ nữ mang thai cũng là nhóm dễ bị tổn thương, khi nhiệt độ cao có thể dẫn đến sinh non hoặc thai chết lưu.

Bên cạnh đó, nữ giới thể hiện tỷ lệ tử vong do nóng cao hơn nam giới, một phần do sự khác biệt sinh lý trong điều hòa nhiệt và khả năng tiếp cận các không gian mát mẻ bị hạn chế hơn.

Nhiệt độ cao ban đêm làm gián đoạn quá trình hạ nhiệt tự nhiên của cơ thể và gây khó ngủ, thức giấc nhiều lần, giảm sâu giấc và thời gian giấc mơ REM rất quan trọng cho sức khỏe tinh thần và thể chất. Theo Giáo sư Marta Garaulet từ Đại học Murcia, điều này ảnh hưởng đến chu kỳ sinh học và gây mệt mỏi, giảm hoạt động thể chất vào ngày hôm sau.

Cũng theo nghiên cứu, việc nghỉ trưa (siesta) trở thành thói quen theo mùa, chủ yếu vào mùa hè, như một phản ứng sinh học thích nghi với môi trường nhiệt độ cao nhằm bảo tồn năng lượng và tránh stress nhiệt.

Thiếu ngủ và căng thẳng do nắng nóng kéo dài làm tăng các vấn đề về sức khỏe tâm thần, chiếm tỷ lệ cao trong các khám chữa về lo âu và trầm cảm. Tỷ lệ tự tử và nhập viện do rối loạn tâm thần cũng gia tăng cùng với số ngày nắng nóng.

Tim phải làm việc nhiều hơn khi cơ thể cố gắng tản nhiệt qua việc tăng nhịp tim và giãn mạch, dễ dẫn đến suy yếu tim mạch và làm nặng thêm các bệnh nền. Một số loại thuốc dùng để điều trị huyết áp hoặc lợi tiểu có thể làm tăng nguy cơ mất nước và các triệu chứng như chóng mặt hay ngất vì sự thay đổi về tuần hoàn và điện giải.

Phổi cũng chịu áp lực lớn khi nhiệt độ cao gây tăng thông khí và làm trầm trọng hơn các bệnh như hen suyễn hoặc COPD. Sự thay đổi độ dày không khí và các bụi bẩn khi nóng làm tăng nguy cơ nhập viện và tình trạng sức khỏe xấu hơn.

Hệ chuyển hóa cũng bị ảnh hưởng khi nhiệt độ cao làm thay đổi hấp thu insulin ở người tiểu đường, gây nguy cơ hạ đường huyết hoặc trở nặng do mất nước. Người béo phì cũng gặp khó khăn trong việc tỏa nhiệt do cấu trúc cơ thể và lớp mỡ làm cách nhiệt.

Các bệnh nhân mắc bệnh thận khi mất nước nặng có nguy cơ suy thận nặng hơn do cơ quan này phải làm việc quá tải để cân bằng điện giải.

Các chuyên gia khuyến cáo người dân cần chủ động thay đổi cách sống, tăng cường chăm sóc bản thân bằng cách luôn mang và uống đủ nước, tránh hoạt động nặng vào giờ cao điểm nắng nóng, sử dụng mạng lưới hỗ trợ cộng đồng cho các nhóm dễ bị tổn thương và cải thiện điều kiện nhà ở cũng như cấu trúc đô thị để giảm hiệu ứng đảo nhiệt.

Việc giữ cho phòng ngủ mát mẻ, hạn chế tắm nước nóng ngay trước khi đi ngủ cũng góp phần nâng cao chất lượng giấc ngủ trong mùa hè oi bức. Việc nghỉ ngơi hợp lý vào ban ngày cũng là một biện pháp sinh học giúp tránh các tác động xấu của nhiệt độ cao.

Việc nhận thức rõ và sẵn sàng ứng phó với các đợt nắng nóng khắc nghiệt ngày càng trở nên cần thiết hơn bao giờ hết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.