Quy trình soạn thảo luật về tài sản ảo ở Ba Lan: Lỗi hệ thống hay thiếu minh bạch?

Trong năm 2024, Hiệp hội Ngân hàng Ba Lan (ZBP) đã chuyển dự thảo luật về tài sản ảo cho nhà điều hành sàn giao dịch Zondacrypto với đề nghị cung cấp ý kiến cùng lời mời tham gia hội nghị tham vấn kín do Bộ Tài chính tổ chức. Đây là một bước trong quá trình xây dựng chính sách nhằm hợp thức hóa và quản lý thị trường tài sản số đang phát triển.

Tuy nhiên, Szymon Witkowski, Chủ tịch Quỹ Diễn đàn Luật pháp và Kinh tế, cho rằng việc mời gọi tham gia như vậy không phản ánh sai sót hệ thống mà thể hiện đặc thù của cách làm luật tại Ba Lan. Ông nhấn mạnh tiếng nói của doanh nghiệp là yếu tố thiết yếu để xây dựng nền kinh tế cạnh tranh, song vấn đề nằm ở cách thức tổ chức các cuộc họp đóng cửa, không có nhân chứng và cũng không lưu lại hồ sơ công khai.

Robert Gwiazdowski, luật sư và chuyên gia tư vấn thuế, bày tỏ quan điểm cho rằng sự việc này chính là minh chứng cho lỗi hệ thống. Theo ông, điểm trừ của quá trình là do tính bí mật và không có sự giám sát từ bên ngoài, tạo điều kiện cho việc thêm thắt các điều khoản không minh bạch vào dự thảo luật. Ví dụ điển hình bao gồm việc bổ sung những điều khoản có nội dung mơ hồ như "hoặc tạp chí" trong luật báo chí hoặc "trừ bia" trong luật giáo dục về chống nghiện rượu, ảnh hưởng tới quản lý quảng cáo và thị trường truyền thông tại Ba Lan.

Ông cũng cảnh báo về nguy cơ "bắt cóc nhà làm luật" khi người điều tiết chính sách bị chi phối bởi các ngành mà họ phải quản lý. Cơ quan quản lý không thể nắm bắt hết thông tin chuyên sâu như doanh nghiệp trong lĩnh vực cụ thể, đặc biệt là trong ngành công nghiệp tài sản số mới mẻ và phức tạp.

Vụ việc gây chú ý khi Zondacrypto bị cáo buộc có liên hệ với mafia Nga, khiến dư luận đặt câu hỏi về thời điểm và cách thức các cơ quan an ninh Ba Lan phát hiện các mối quan hệ này. Theo thông tin công bố tháng 12/2025, Thủ tướng Ba Lan đã thông báo trong phiên họp kín của Quốc hội dựa trên báo cáo của Cơ quan An ninh Nội địa (ABW). Tuy nhiên, sự chậm trễ trong việc công bố thông tin và phản ứng từ Chính phủ khiến nhiều người hoài nghi về minh bạch và trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan.

Ông Gwiazdowski nhấn mạnh thay vì chỉ trích Hiệp hội Ngân hàng hay các tổ chức đại diện doanh nghiệp tham gia xây dựng luật theo cơ chế hiện hành, cần xem xét trách nhiệm của cơ quan an ninh trong việc kiểm soát và chia sẻ thông tin kịp thời. Ông dẫn chứng một vụ việc năm 2012 khi ABW cảnh báo về nguy cơ bán tuyến cáp treo Kasprowy Wierch gây ảnh hưởng an ninh kinh tế nhưng cũng gây tranh cãi trong dư luận về tính chính xác và mục đích cảnh báo.

Luật sư Gwiazdowski đề xuất Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan nên chấm dứt việc tổ chức các cuộc họp kín không có sự minh bạch và chứng nhân bên ngoài. Quá trình lấy ý kiến từ giới chuyên môn và doanh nghiệp cần được thực hiện công khai, thậm chí có thể phát trực tiếp các buổi làm việc để mọi người dân và chuyên gia quan tâm đều có thể theo dõi trực tuyến.

Quan điểm được đưa ra nhằm nâng cao sự tin tưởng của xã hội vào quá trình xây dựng luật pháp, đồng thời hạn chế các tác động xấu từ lợi ích nhóm hay can thiệp thiếu minh bạch. Đây cũng là bài học sâu sắc trong việc quản lý ngành công nghiệp tài sản số, vốn đòi hỏi hiểu biết chuyên sâu và sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng doanh nghiệp.

Robert Gwiazdowski là luật sư, chuyên gia tư vấn thuế và giảng viên tại Đại học Łazarski, Ba Lan.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.