Phản ứng tranh luận về can thiệp của Liên Hợp Quốc trong vụ bắt cóc học sinh ở Oyo

Vụ bắt cóc 39 học sinh cùng 6 giáo viên kéo dài suốt 56 ngày tại bang Oyo, Nigeria, đã khiến dư luận trong và ngoài nước quan tâm sâu sắc. Khi các nạn nhân được thả tự do, Thống đốc bang Oyo, ông Seyi Makinde, đã tiếp nhận họ và đề nghị sự can thiệp của các tổ chức quốc tế về nhân quyền, bao gồm cả hệ thống Liên Hợp Quốc, nhằm kiểm tra cách giải quyết vụ việc cũng như những tình tiết liên quan.

Ông Makinde cho biết mục đích của việc kêu gọi này không phải để làm suy yếu các cơ quan trong nước mà nhằm củng cố niềm tin công chúng về việc xác định sự thật và xử lý trách nhiệm một cách công bằng, không phân biệt vai trò, địa vị, hay mối quan hệ của người chịu trách nhiệm. Ông nhấn mạnh đây là vấn đề công lý cho các nạn nhân và sự đảm bảo cho mọi trẻ em Nigeria có thể đến trường mà không phải lo sợ.

Phía chính quyền liên bang do ông Bayo Onanuga, người phát ngôn của Tổng thống Tinubu, đại diện, đã bày tỏ sự bất mãn trước đề xuất của ông Makinde, cho rằng lời kêu gọi can thiệp từ Liên Hợp Quốc là không cần thiết và có thể xuất phát từ động cơ chính trị, vì ông Makinde hiện cũng đang là ứng viên tranh cử tổng thống.

Thậm chí, Thượng viện Nigeria cũng nhanh chóng có lời cảnh báo đối với Thống đốc Makinde về việc này. Phản ứng này thể hiện sự bảo vệ quan điểm rằng các cơ quan nội địa đủ năng lực đảm nhiệm việc xử lý và không cần mời gọi sự can thiệp từ tổ chức quốc tế.

Đại diện thường trực Nigeria tại Liên Hợp Quốc, Đại sứ Jimoh Ibrahim, đã phát biểu rằng Liên Hợp Quốc không can thiệp vào các vấn đề nội bộ của quốc gia thành viên và không phải là tổ chức chịu trách nhiệm điều tra các vụ an ninh nội địa. Ông khẳng định an ninh quốc gia là nhiệm vụ chính của chính phủ trong từng cấp.

Tuy nhiên, các quan điểm này đã bị các chuyên gia và một số nhà quan sát chỉ ra là không chính xác hoàn toàn. Liên Hợp Quốc có thực hiện những can thiệp nhất định vào các chuyện nội bộ khi liên quan tới vi phạm nhân quyền nghiêm trọng hoặc các trường hợp đe dọa an ninh dân sự.

Theo quy định trong Điều 138 và 139 của nghị quyết Responsibility To Protect (R2P) năm 2005, trách nhiệm bảo vệ dân thường khỏi diệt chủng, tội ác chiến tranh hay tội ác chống lại loài người đầu tiên vẫn thuộc về quốc gia nhưng nếu không thực hiện được, Liên Hợp Quốc có thể can thiệp, kể cả bằng lực lượng quân sự theo Chương VII Hiến chương LHQ.

Các biện pháp này đã từng được áp dụng tại Libya năm 2011 khi Hội đồng Bảo an chấp thuận lệnh cấm bay và cho tiến hành không kích, dẫn tới sự thay đổi chính quyền tại đó. Ngoài ra, Liên Hợp Quốc cũng từng áp đặt lệnh trừng phạt kinh tế và quân sự như trường hợp Nam Phi dưới chế độ apartheid.

Nếu tiếp tục thấy thất bại trong việc bảo vệ dân thường, nhất là các em học sinh như vụ việc tại Oyo, Liên Hợp Quốc có thể áp dụng các biện pháp mạnh để can thiệp nhằm duy trì an ninh và quyền con người. Điều này bao gồm việc áp đặt trừng phạt kinh tế, cấm vận xuất khẩu tài nguyên như dầu mỏ nếu phát hiện là 'dầu máu' gây xung đột, tương tự như cơ chế kiểm soát kim cương tại các vùng xung đột trước đây.

Đại sứ Jimoh Ibrahim, vốn là một doanh nhân hơn là nhà ngoại giao chuyên nghiệp, được nhận định còn thiếu kiến thức sâu sắc về các chính sách và luật lệ của Liên Hợp Quốc, gây ra những tuyên bố có phần lệch lạc. Ông cũng bị xem là chưa phù hợp khi diễn đạt việc Tổng thống Nigeria "hào phóng chấp thuận" tham dự kỳ họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, điều mà lẽ ra phải được xem như nghĩa vụ chính trị mang tính quốc gia.

Nhìn chung, cuộc tranh luận này cho thấy mâu thuẫn về quan điểm trong nước về vai trò của Liên Hợp Quốc trong những vấn đề nội tại nghiêm trọng, đồng thời làm nổi bật nhu cầu về sự hiểu biết sâu sắc và đa chiều hơn trong việc giải quyết các thách thức an ninh và nhân quyền của Nigeria hiện nay.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.