Sống lâu hơn nhưng sức khỏe giảm sút, xu hướng đáng lo ngại trên toàn cầu

Nghiên cứu công bố hồi tháng 6/2024 do Viện Đo lường và Đánh giá Sức khỏe (IHME) thuộc Đại học Washington thực hiện, chỉ ra rằng dù tuổi thọ trung bình toàn cầu đã tăng từ 64,6 năm năm 1990 lên 73,8 năm năm 2023, thời gian sống khỏe mạnh chỉ tăng từ 55,9 năm lên 63,1 năm. Điều này đồng nghĩa người dân đang trải qua nhiều năm hơn trong tình trạng sức khỏe suy giảm.

Khoảng cách giữa tổng số năm sống và số năm sống khỏe mạnh – gọi là "khoảng cách bệnh tật" (morbidity gap) – đã mở rộng tại 203/204 quốc gia được nghiên cứu, với tỷ lệ người sống trong tình trạng sức khỏe kém chiếm trung bình 14,5% tổng tuổi thọ năm 2023, so với 13,6% năm 1990. Tại Mỹ, con số này lên đến khoảng 17,8% thời gian cuộc đời, tương đương gần 14 năm sống với bệnh mãn tính hoặc suy giảm chức năng.

Nghiên cứu phân tích số liệu từ Global Burden of Disease dựa trên dữ liệu của 204 quốc gia, phát hiện rằng nhóm nguyên nhân chủ yếu khiến con người sống trong tình trạng sức khỏe kém là các bệnh mãn tính không gây tử vong cao như rối loạn cơ xương, đặc biệt là đau lưng, các rối loạn tâm thần như trầm cảm, lo âu, suy giảm thính lực và các vấn đề liên quan đến té ngã.

Ngoài ra, các yếu tố như lượng đường huyết lúc đói cao, béo phì và sự già hóa dân số cũng góp phần quan trọng vào việc kéo dài thời gian sống trong bệnh tật. Khoảng cách bệnh tật gia tăng rõ nét nhất tại các nước giàu có, nơi người dân tiếp cận tốt hơn với các dịch vụ y tế giúp kéo dài tuổi thọ nhưng chưa đồng đều về chất lượng cuộc sống theo tuổi.

Giáo sư Christopher Murray – Giám đốc IHME, nhấn mạnh rằng thành tựu y học hiện đại đã giảm đáng kể tỷ lệ tử vong do bệnh tim mạch, ung thư, tai nạn và các bệnh truyền nhiễm, nhưng đồng thời khiến con người kéo dài cuộc sống trong tình trạng đau nhức, mất khả năng vận động và giảm độc lập.

Ông nhấn mạnh cần đo lường tiến bộ trong chăm sóc sức khỏe thông qua thời gian sống khỏe mạnh (healthspan) thay vì chỉ tập trung vào tuổi thọ (lifespan), hướng đến mục tiêu giảm khoảng cách bệnh tật và tăng số năm con người duy trì được chức năng vận động, nhận thức và sức sống xã hội.

Tiến sĩ Antony Chu, trợ lý giáo sư lâm sàng tại Trường Y Warren Alpert, Đại học Brown, cảnh báo rằng việc trì hoãn cái chết chưa đồng nghĩa với trì hoãn sự suy giảm chức năng cơ thể. Theo ông, y học hiện đại cần chuyển hướng quan tâm đến việc duy trì vận động, sức mạnh cơ bắp, cân bằng và nhận thức thay vì chỉ tập trung điều trị bệnh khi đã phát sinh.

Ông Chu đề xuất các biện pháp dự phòng như tập luyện sức đề kháng, ngăn ngừa té ngã, duy trì khối lượng cơ bắp và điều trị sớm các vấn đề đau lưng mãn tính. Ngoài ra, sức khỏe tinh thần và kết nối xã hội cũng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì chất lượng cuộc sống, bởi các vấn đề như suy giảm thính lực, trầm cảm, lo âu và cô đơn thường cùng tồn tại, làm tăng tốc độ suy giảm chức năng cơ thể và ảnh hưởng đến sự độc lập của người cao tuổi.

Tiến sĩ Chu cũng nhấn mạnh khía cạnh văn hóa khi nhận xét rằng nhiều xã hội ngoài Hoa Kỳ duy trì vai trò tích cực cho người cao tuổi trong gia đình đa thế hệ, giúp họ cảm nhận được ý nghĩa cuộc sống và tránh được sự cô lập xã hội. Ngược lại, tại Mỹ, nhiều người cao tuổi đang sống trong tình trạng cô lập xã hội, gia tăng nguy cơ trầm cảm và suy giảm chức năng.

Ông cho rằng để thúc đẩy lão hóa khỏe mạnh, cần chú ý không chỉ đến yếu tố sinh học mà còn đến cộng đồng, sở thích và sự kết nối xã hội, những yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng sống và kéo dài tuổi thọ.