Silvia Bardelás: Thế giới đang vận hành tự động trong thế kỷ 21

Silvia Bardelás, tiến sĩ triết học và nhà xuất bản người Tây Ban Nha, nhận xét thế kỷ 21 đã khởi đầu bằng nhiều lực lượng phá hoại mạnh mẽ, từ chiến tranh đến đại dịch, đồng thời gây ra sự suy giảm sinh lực cá nhân thấy rõ. Bà cho rằng thế giới hiện nay đang vận hành như “chế độ tự động” khiến chúng ta rơi vào trạng thái bất lực thay vì bất hạnh, không thể tạo ra điều mới mẻ do khuôn khổ suy nghĩ cũ kỹ và phương thức sống lặp lại. Trí tuệ nhân tạo dù sở hữu khả năng xử lý dữ liệu vượt trội nhưng không thể thay thế bản chất nhiều chiều, bao gồm tri giác thẩm mỹ và cảm xúc ở con người.

Bardelás cho rằng, thay vì đặt câu hỏi “Tôi là ai” truyền thống, con người cần hướng đến việc hiểu “Chúng ta là ai” để thích nghi với thế giới ảo và đa dạng ngày nay. Bà nêu chọn lọc từ khóa từ triết học các thời kỳ trước như Spinoza, Schopenhauer, Nietzsche để tìm kiếm một ý thức mới đáp ứng nhu cầu đổi thay của thời đại đã cạn kiệt nền tảng cũ. Quan điểm cá nhân không còn đủ, mà cần nhận thức bản thể tập thể trong mối quan hệ với người khác để tái định nghĩa tính chủ quan và sự riêng biệt.

Người triết gia cũng đề cập đến sự đứt gãy tư duy do sự phân tách quá mức giữa lý trí và cảm xúc. Thời kỳ Khai sáng đã mơ về sự hiểu biết lý tính toàn diện, nhưng khoa học hiện đại với vật lý lượng tử đã chỉ ra rằng các mối quan hệ quan trọng hơn bản thân đối tượng.

Đáng lưu ý Bardelás khẳng định chúng ta đã xa rời sự nhạy cảm, ngại tiếp xúc với cảm xúc và các giá trị như yêu thương, hạnh phúc, đức hạnh, đồng cảm trở nên ít được sử dụng trong ngôn ngữ hiện đại, thay thế bởi các thuật ngữ tiêu cực và lạnh lùng hơn. Bà nhấn mạnh cần tái khám phá vai trò của tình yêu như một nguồn năng lượng dẫn đến hạnh phúc, và sự thẩm mỹ không phải là thuộc tính vật thể mà là cảm xúc phát sinh từ sự kết nối sâu sắc giữa con người với người, hoặc với nghệ thuật.

Bardelás khẳng định chủ thể không thể tự thân nhận biết bản thân mà phải thông qua quan hệ với người khác để nhận ra tính cách độc nhất của mình. Chủ quan không đơn thuần là ý kiến cá nhân, mà là không gian nội tâm chứa đựng nét đặc thù chỉ được hiện thực hóa qua sự giao tiếp và hành động với người khác. Bà cho rằng cuộc sống ngày nay chủ yếu là những cấu trúc tư duy, từ đó nền tảng quan hệ chân thật đang dần mai một.

Mặc dù công nghệ trí tuệ nhân tạo có thể vượt trội về khả năng xử lý và liên kết dữ liệu, Bardelás tin rằng con người vẫn giữ ưu thế ở các khía cạnh thẩm mỹ và cảm xúc không thể sao chép. Là một nhà xuất bản, bà nhận thấy xu hướng qua đi của thể loại văn chương tập trung vào cá nhân, đồng thời cảnh báo rằng thời kỳ an nhàn thoải mái trước đây đã khiến con người đánh đổi sức sống động. Giờ đây, sự đe dọa của sự suy thoái xã hội đặt ra câu hỏi cốt lõi “Chúng ta là ai?” để tìm kiếm sự kết nối và ý nghĩa mới trong đời sống.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.