Nền kinh tế và chính trị Argentina đối diện thách thức giữa làn sóng phản đối và áp lực cải cách

Sau khi Argentina ghi nhận chỉ số lạm phát dưới 2% lần đầu tiên trong 13 tháng, nhiều chỉ dấu kinh tế, xã hội và chính trị khác lại tác động mạnh đến chính phủ, buộc họ phải từng bước kiềm chế sự hưng phấn và tăng cường nỗ lực để đạt kết quả tích cực trong hai tháng tới, giai đoạn được xem là then chốt. Các nhóm công tác chính trị do Diego Santilli phụ trách dưới sự giám sát thường xuyên của Karina Milei cùng đội ngũ kinh tế do Luis Caputo dẫn dắt đều đang tập trung vào những cải cách kinh tế và thỏa thuận chính trị nhằm tăng tính khả thi và ổn định tài chính cho chính phủ.

Bối cảnh chính trị hiện nay bị bao phủ bởi “làn sóng phản Argentina” – một chuỗi các chỉ trích trước và sau thất bại của đội tuyển quốc gia trước Tây Ban Nha tại World Cup, khiến chính phủ đối mặt với những phản ứng không đồng đều. Mặc dù nỗ lực tận dụng sự kiện này vào cuộc chiến văn hóa lâu dài, chính phủ chưa thể chiếm lĩnh được sự phản ứng của xã hội. Đặc biệt, Karina Milei dự kiến sẽ tiếp tục khuấy động vấn đề này thông qua chuyến công du quốc tế, bắt đầu từ Brazil để ủng hộ ứng viên tổng thống đối lập Flavio Bolsonaro, con trai của cựu Tổng thống cực hữu bị kết án với âm mưu đảo chính, người mà Tổng thống Argentina đã nỗ lực tiếp xúc nhưng bị ngăn cản theo quyết định của tòa án Brazil.

Làn sóng chống Argentina cũng đặt các đối thủ thuộc khu vực chính trị cấp tiến vào thế khó xử, nhất là khi nhiều nhân vật trong nhóm này được xem như là người khởi xướng những chỉ trích, đồng thời sử dụng những luận điểm liên quan đến chủ đề nhạy cảm như phân biệt chủng tộc và các vấn đề văn hóa woke – điều vốn bị Milei phản đối mạnh mẽ. Sự ồn ào và hỗn loạn vượt ra ngoài bóng đá và chính trị, trở thành đề tài bàn luận ở hầu hết các tầng lớp xã hội Argentina, cho thấy sự phân cực trong xã hội chưa từng hạ nhiệt và luôn trở lại mạnh mẽ.

Mặc dù phần lớn người Argentina dù đứng ở các phe phái khác nhau đều thể hiện sự đoàn kết và phẫn nộ trước những cáo buộc xuất phát từ bên ngoài, nhưng các chuyên gia chính trị và công luận như Andrés Malamud, Luis Costa, Luis Tonelli và Shila Vilker nhận định tác động chính trị nội bộ hiện tại là vừa phải và chưa làm lợi cho bên nào. Các phe đối lập cáo buộc chính phủ gây ra môi trường dẫn đến sự chống đối người Argentina thông qua chính sách kinh tế cực đoan, thái độ vô cảm xã hội với các nhóm thiểu số và sự liên kết không điều kiện với chính quyền Mỹ dưới thời Donald Trump và Israel dưới thời Benjamín Netanyahu. Trong khi đó, chính phủ phản bác tố cáo và cho rằng các đối thủ chính trị là một phần của phong trào quốc tế “woke” nhằm phá hoại đất nước, tạo thế giằng co cân bằng trong quan điểm chính trị.

Thất bại của đội tuyển Argentina tại World Cup cùng với làn sóng chống đối quốc tế đã làm gia tăng tâm lý bất an trong xã hội, kéo dài hơn dự kiến sau sự kiện quan tâm suốt 39 ngày. Hiện trạng kinh tế có nhiều diễn biến phức tạp, với tăng trưởng không ổn định và nhiều chỉ số tiêu cực làm lu mờ các tín hiệu tích cực. Báo cáo mới nhất của cơ quan thống kê Indec cho thấy mức tiêu thụ giảm 2,7%, doanh thu ngân sách và hoạt động kinh tế so sánh cùng kỳ năm ngoái cũng giảm, trong khi lạm phát tiếp tục chậm lại.

Kết quả khảo sát của Trespuntozero chỉ ra sự phục hồi niềm tin đối với chính phủ có dấu hiệu ngắn hạn. Chỉ số đánh giá tích cực với chính phủ Karina Milei giảm 3,8 điểm phần trăm xuống còn 35,2%, trong khi sự đánh giá tiêu cực tăng lên 63,3%. Khảo sát của Poliarquía cho thấy tình trạng tương tự dù chênh lệch ít hơn. Dù vậy, mức đánh giá tích cực không vượt qua 40%, cũng không giảm sâu đến các mức kỷ lục. Ngoài áp lực kinh tế, nhiều người ủng hộ cũng bắt đầu tỏ ra thất vọng với các động thái chính trị của chính phủ, được ví như sự đặt dấu hỏi về chiến dịch chống “đảng cánh tả” và sự khác biệt của Milei với giới chính trị truyền thống, cùng các bê bối tham nhũng gần đây như vụ AdorniGate.

Thêm vào đó, chính phủ được cho là thiếu sự nhạy cảm với những người dân nỗ lực mà chưa có kết quả cải thiện rõ rệt trong hai năm rưỡi qua. Tình trạng kinh tế trì trệ đặc biệt rõ ràng ở các trung tâm đô thị lớn. Một quan chức chính phủ thành phố Buenos Aires cho biết doanh thu thuế giảm xuống mức thấp trong thời kỳ đại dịch Covid-19, phản ánh sự đóng băng hoạt động kinh tế đang tiếp diễn, điều được hầu hết các quan chức cấp tỉnh và thành phố các vùng đô thị tán đồng.

Việc thảo luận sớm ngân sách năm tới cùng các thỏa thuận với các thống đốc có xu hướng hợp tác và việc bàn giao các dự án có thể giao quyền cho các tỉnh cùng việc phân bổ ngân sách, các khoản vay từ Bộ Tài chính cho thấy chính phủ đang rất quan ngại về việc cải thiện tình hình kinh tế xã hội phức tạp hiện nay. Diego Santilli cùng các cộng sự thân cận với Karina Milei đang tập trung vào những nhiệm vụ này vì tác động quyết định tới việc điều hành và triển khai các chính sách quan trọng, vốn không thể trì hoãn.

Milei thúc giục thông qua các dự luật về mở cửa và giảm quy định, trong đó có luật Đất đai và cải cách chính trị bầu cử, nhưng những dự luật này vẫn chưa được Quốc hội chấp thuận. Sự chống đối không chỉ đến từ phe đối lập phân tán mà còn do thiếu sự ủng hộ từ các thống đốc và lãnh đạo địa phương trong liên minh sắc màu, khiến tiến trình pháp lý trì trệ. Nguyên nhân phản đối chủ yếu không dựa trên khía cạnh nguyên tắc, mà liên quan đến các đòi hỏi về kinh tế của các tỉnh.

Theo kế hoạch, việc thông qua các dự luật này trong hai tháng tới là cột mốc quan trọng đối với chính phủ, không chỉ về mặt chính trị mà còn chuẩn bị cho cuộc bầu cử tổng thống năm 2027. Các mục tiêu bao gồm loại bỏ cuộc bầu cử sơ bộ bắt buộc (PASO), cho phép hệ thống danh sách tập hợp, bổ sung hộp lựa chọn bỏ phiếu danh sách toàn bộ trên phiếu giấy, cùng với việc loại bỏ tài trợ công cho các chiến dịch tranh cử. Tất cả nhằm giúp chính phủ tăng cường cơ hội và tạo khó khăn cho đối thủ phân mảnh.

Đồng thời, Santilli và các cộng sự của Karina Milei đang phối hợp với các nhà lãnh đạo địa phương nhằm đảm bảo các thỏa thuận trong khu vực tỉnh và đô thị, làm nền tảng cho sự ổn định trong năm bầu cử tới, cũng như truyền đi tín hiệu tích cực cho thị trường và giới kinh doanh. Chính trị vẫn là biến số lớn đối với thị trường tài chính Argentina.

Trong bối cảnh đó, sự cải thiện gần đây trong đánh giá tín nhiệm quốc tế dành cho Argentina đã góp phần quan trọng vào sự ổn định tài chính mà Milei và Caputo kỳ vọng, giúp chính phủ có thêm dư địa để đối mặt yên tâm hơn với năm bầu cử, đồng thời thúc đẩy phục hồi kinh tế còn nhiều bất định và gián đoạn. Đó là những thành quả được kỳ vọng trong cả lĩnh vực chính trị và kinh tế, khi mà ồn ào và tranh cãi vẫn luôn chiếm lĩnh dư luận.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.