Tây Ban Nha đẩy mạnh luật phòng chống thuốc lá giữa phản ứng từ ngành nhà hàng và thách thức về thời gian

Bộ trưởng Y tế Tây Ban Nha, Mónica García, đang cố gắng hoàn tất sửa đổi luật chống thuốc lá trước khi nhiệm kỳ của chính phủ hiện tại kết thúc. Bà nhấn mạnh mục tiêu "mở rộng quyền được hít thở không khí sạch" và bảo vệ thế hệ trẻ trước các sản phẩm hút thuốc mới như vape, thuốc lá điện tử, túi nicotin và shisha. Mónica García khẳng định Tây Ban Nha từng là nước tiên phong trong cuộc chiến chống thuốc lá, dự định sẽ tái lập vị thế đó bằng luật mới.

Dự luật đề xuất cấm hút thuốc và sử dụng các sản phẩm mới ở hầu hết các không gian công cộng chung, bao gồm sân vườn nhà hàng, bãi biển, xe công vụ, nhà ga ngoài trời, điểm chờ vận tải, khu thể thao và công viên vui chơi trẻ em.

Lĩnh vực nhà hàng đã bày tỏ quan ngại về dự luật, dù dự thảo vẫn đang trong giai đoạn thảo luận và chưa có hiệu lực. José Luis Álvarez Almeida, Chủ tịch Hiệp hội Nhà hàng Tây Ban Nha, thừa nhận rằng hiện tại việc hút thuốc ở sân vườn nhà hàng chưa bị cấm, nhưng cho rằng luật sẽ chỉ chuyển đổi nơi hút thuốc từ không gian này sang không gian khác. Ông nhấn mạnh sân vườn là không gian thông thoáng, giúp dung hòa lợi ích giữa người hút và không hút thuốc.

Ngành nhà hàng kêu gọi các đại biểu Quốc hội xem xét kỹ lưỡng khi dự luật được trình, nhằm tránh những hạn chế không thực sự cần thiết đối với hoạt động kinh doanh.

Đối lập với quan điểm của ngành nhà hàng, cộng đồng y khoa và các bệnh nhân cai thuốc đều cho rằng luật có tác động tích cực cho sức khỏe công chúng, đặc biệt trong việc giảm tỷ lệ hút thuốc ở thanh thiếu niên. Nieves Diestro, một người đang trong quá trình cai thuốc, cho biết nếu luật này có hiệu lực khi bà còn đang học, có lẽ bà không bao giờ hút điếu thuốc đầu tiên. Cô cho biết gần 50% người hút cố gắng cai mỗi năm, nhưng các biện pháp luật mạnh mẽ sẽ giúp ngăn ngừa thói quen này hình thành ngay từ đầu.

Bác sĩ chuyên khoa hô hấp Carlos Jiménez-Ruiz khẳng định đây là một bước quan trọng, bởi sau gần 20 năm áp dụng luật chống thuốc lá, Tây Ban Nha vẫn cần tiến xa hơn để hướng tới mục tiêu thế hệ không khói thuốc. Một cập nhật luật đang được chờ đợi từ năm 2010, hiện có dấu hiệu lỗi thời, đang trong quá trình soạn thảo để phù hợp với tình hình mới.

Dự luật mới được chính phủ Tây Ban Nha phê duyệt sẽ trình lên Quốc hội và kỳ vọng có hiệu lực vào tháng 9 năm 2025. Song, các chuyên gia và tổ chức chống thuốc lá cảnh báo nếu thay đổi chính phủ hoặc quá trình xem xét kéo dài, dự luật có thể bị lùi hoặc hoãn lại, khiến Tây Ban Nha mất nhiều năm để bắt đầu lại từ đầu.

Minh chứng về sự cản trở còn có vai trò của Bộ Tài chính, vốn đã đình trệ các khía cạnh như đóng gói sản phẩm chung hoặc tăng thuế thuốc lá, khiến kế hoạch giảm hút thuốc khó thực thi toàn diện.

Báo cáo ESTUDES 2025 cho thấy tỷ lệ học sinh từ 14 đến 18 tuổi hút thuốc trong 30 ngày qua giảm xuống chỉ còn 15,5%, đây là mức thấp nhất trong lịch sử khảo sát. Tuổi bắt đầu hút thuốc trung bình giữ ở 14,1 tuổi, cho thấy các biện pháp kiểm soát hút thuốc truyền thống đã có tác dụng.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo sự gia tăng của các sản phẩm vape đang là mối đe dọa mới. Tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở Tây Ban Nha đã tăng 57% trong năm 2024 so với 2022. Đáng chú ý, 27,1% thanh thiếu niên 14-18 tuổi thừa nhận đã sử dụng vape trong tháng gần đây, gần gấp ba lần so với năm 2021. Sự lôi cuốn của vape đến từ hình ảnh công nghệ, nhiều mùi hương hấp dẫn thực chất che giấu nguy cơ nghiện và tác hại sức khỏe.

Tuy một số người tin rằng vape là công cụ giúp cai thuốc lá, các chuyên gia y tế tại Tây Ban Nha bác bỏ điều này. Họ khẳng định việc quai vape và thuốc lá truyền thống cùng lúc tạo thành nhóm "người dùng kép" thay vì cai nghiện. Cứ 70% người thử cai bằng vape vẫn tiếp tục sử dụng cả hai sản phẩm.

Bác sĩ Jiménez-Ruiz cảnh báo vape dù không chứa nicotine vẫn phát sinh độc tố ảnh hưởng tới sức khỏe, nhất là với người trẻ. Các tổn thương phổi nghiêm trọng liên quan tới vape, như hội chứng EVALI, đã được ghi nhận ở Tây Ban Nha. Bác sĩ Julia Rey còn cho biết nhiều bậc phụ huynh không hiểu được mức độ nguy hiểm của vape, khiến trẻ em dễ tiếp cận sản phẩm này hơn.

Dự luật đề xuất các điểm chính sau: tất cả sản phẩm thuốc lá và thay thế sẽ chịu cùng một khuôn khổ hạn chế; cấm hút và vape tại sân vườn nhà hàng, bến xe, khu thể thao ngoài trời và quanh trường học; cấm hoàn toàn quảng cáo, bao gồm mạng xã hội và các hình thức marketing gián tiếp; và cấm vape loại dùng một lần, vốn phổ biến với thanh thiếu niên và gây ô nhiễm môi trường.

Nieves Diestro nhấn mạnh những hạn chế này không nhằm tước đoạt quyền tự do cá nhân, mà là thể hiện sự tôn trọng quyền sức khỏe cộng đồng. Giới y tế và các nhà bảo vệ sức khỏe mong muốn luật sớm được Quốc hội thông qua để không làm mất đi những tiến bộ đạt được trong quá trình kiểm soát hút thuốc.

Chi phí hút thuốc lá cho hệ thống y tế Tây Ban Nha lên đến 8 tỷ euro mỗi năm, chiếm 10% ngân sách y tế quốc gia. Ngoài ra còn có chi phí gián tiếp do mất năng suất lao động và các ca tử vong sớm gây thiệt hại cho gia đình và xã hội.

Luật mới được kỳ vọng sẽ giảm thiểu các chi phí này thông qua việc ngăn chặn người trẻ bắt đầu hút thuốc và hạn chế sự phổ biến của các sản phẩm gây nghiện. Theo các chuyên gia, việc loại bỏ các yếu tố kích thích tò mò và quảng cáo hấp dẫn là công cụ hữu hiệu để giảm tỷ lệ hút thuốc và vape trong cộng đồng.

Chính phủ và Bộ Y tế cam kết luật không nhằm xử phạt người hút thuốc, mà hướng đến bảo vệ sức khỏe người dân và cung cấp các phương pháp hỗ trợ cai nghiện hiệu quả.

Những nỗ lực này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh dịch vụ cai nghiện còn hạn chế và tỷ lệ sử dụng vape đang tăng nhanh trong giới trẻ, đe dọa xóa bỏ thành quả cải thiện sức khỏe trong những thập niên qua.

Việc luật mới được thông qua sẽ đánh dấu mốc quan trọng trong cuộc chiến chống thuốc lá của Tây Ban Nha, góp phần tạo ra thế hệ tương lai ít khói thuốc hơn và xã hội khỏe mạnh hơn.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.