Nền kinh tế Argentina gặp khó sau bầu cử giữa nhiệm kỳ dù xuất khẩu tăng trưởng mạnh

Sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Argentina, thị trường tài chính nước này cho thấy xu hướng ổn định hơn, thể hiện qua việc giảm lãi suất trái phiếu đô la Mỹ kỳ hạn một năm từ 14% cuối tháng 3 xuống còn khoảng 10,5% hiện nay. Điều này phản ánh niềm tin tăng lên vào khả năng chính phủ sẽ giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2025, khi các cuộc thăm dò dư luận cho thấy sự cải thiện từ mức thấp hồi tháng 3, còn đối thủ chính vẫn chưa được tổ chức chặt chẽ.

Mặc dù vậy, để tránh vòng bầu cử thứ hai, chính quyền Argentina cần đạt hơn 40% số phiếu với cách biệt ít nhất 10 điểm phần trăm so với đối thủ. Đang có dấu hiệu thị trường ngày càng tin tưởng vào khả năng này dù tiến trình chính trị không hoàn toàn suôn sẻ.

Nền kinh tế Argentina có một mũi nhọn tăng trưởng hiện tại là xuất khẩu, với tốc độ tăng trưởng lượng hàng xuất khẩu đạt 14% mỗi năm, chủ yếu do các ngành nông nghiệp, năng lượng và khai khoáng đóng góp. Các lĩnh vực này chiếm khoảng 15% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và tạo ra 9% việc làm chính thức. Tuy nhiên, dù nguồn thu ngoại tệ tăng lên, tổng cầu nội địa vẫn yếu khiến tiêu dùng giảm sút, đồng thời đầu tư không có dấu hiệu phục hồi do nhiều bất ổn kinh tế khác tác động.

Vấn đề lớn ảnh hưởng đến sự phục hồi là chuỗi phân phối tài chính trong nền kinh tế Argentina đang bị đứt gãy. Mô hình lý tưởng là khi xuất khẩu tăng, Ngân hàng Trung ương Argentina (BCRA) sẽ mua vào lượng ngoại tệ và phát hành đồng peso, góp phần tăng tiền gửi ngân hàng. Các ngân hàng sẽ dựa trên nguồn tiền đó để cho vay, vừa hỗ trợ tiêu dùng, vừa tài trợ vốn lưu động và đầu tư.

Phần đầu của chu trình này vẫn vận hành tốt, với BCRA đã mua khoảng 12,7 tỷ USD từ đầu năm, nâng dự trữ ngoại hối, đạt gần 90% mục tiêu 8 tỷ USD theo chương trình với IMF. Việc này dẫn đến phát hành khoảng 18 nghìn tỷ peso tương đương 11% lượng tiền trong nền kinh tế, bao gồm tiền mặt lưu thông và tiền gửi ngân hàng.

Tuy nhiên, lượng tiền gửi tăng không dẫn tới việc cho vay rộng rãi ở phía ngân hàng do sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Tài chính và BCRA trong phát hành nợ chính phủ và các hoạt động thị trường mở. Nhiều ngân hàng ưu tiên giữ nợ chính phủ trong danh mục để kiếm lời với lãi suất giữa các ngân hàng ổn định quanh 20%, và giữ kỳ vọng tỷ giá hối đoái ổn định. Trong khi đó, lãi suất cho vay của ngân hàng tăng rất chậm, đặc biệt là cho vay tiêu dùng và đầu tư.

Ở góc độ doanh nghiệp, nhiều công ty Argentina đang đối mặt với lợi nhuận thấp do áp lực từ nhập khẩu mở, giá đồng peso thấp, thuế cao, nhu cầu trong nước yếu và công suất không sử dụng hết. Do đó, họ khó giữ được biên lợi nhuận đủ để đầu tư ngay cả khi có nguồn tín dụng sẵn có.

Những doanh nghiệp lớn hơn, thuộc các ngành ưu thế như nông nghiệp, năng lượng hoặc có bảng cân đối tài chính mạnh, có thể tiếp cận nguồn tín dụng bằng đô la Mỹ thông qua thị trường vốn hoặc tiền tạm ứng từ ngân hàng, và ít cần vay vay bằng peso với lãi suất cao hiện hành. Trong khi đó, nhóm doanh nghiệp nhỏ hơn, có hiệu quả kinh doanh yếu và nhu cầu vốn lưu động lớn lại có nguy cơ tín dụng cao, đặc biệt trong các ngành mà giá cả không theo kịp tốc độ lạm phát.

Hộ gia đình tại Argentina cũng đang chịu nhiều hạn chế trong việc vay mượn mới. Lãi suất cho vay ở mức cao kèm với thời hạn vay rút ngắn, cộng thêm mức độ nợ tăng cao trong bối cảnh thu nhập thực và việc làm chính thức giảm đã đẩy gánh nặng tài chính của hộ gia đình tăng đáng kể. Ước tính, áp lực trả nợ hiện chiếm tới 30% tổng thu nhập từ lao động chính thức và khoảng 18% tổng thu nhập bao gồm cả khu vực chính thức và phi chính thức, tăng lần lượt 12 và 8 điểm phần trăm so với trước.

Mặc dù dần có những cơ chế tái cấu trúc nợ từ tháng 3, tỉ lệ nợ xấu vẫn gia tăng liên tục đến tháng 5. Quá trình này được ảnh hưởng bởi chu kỳ tín dụng nhanh khi các khoản vay hộ gia đình tăng hơn gấp đôi trong gần mười tháng, sau đó bị chững lại do thắt chặt chính sách tiền tệ trước bầu cử.

Bên cạnh đó, sự thay đổi chính sách từ lạm phát cao với lãi suất âm sang giảm tốc lạm phát với lãi suất dương đã chấm dứt việc giảm dần các khoản trả góp cố định so với thu nhập. Đồng thời, sự gia tăng các hình thức cho vay phi ngân hàng qua ví điện tử và sự mở rộng đối tượng vay, đặc biệt là nhóm người trẻ, cũng làm gia tăng rủi ro nợ xấu, với tỷ lệ nợ xấu lên tới 38% trong nhóm này.

Sự bất ổn chính trị và kinh tế, cùng với các thay đổi trong chính sách tiền tệ và tín dụng, đặt ra câu hỏi về khả năng thị trường tín dụng Argentina vận hành hiệu quả trong điều kiện hiện nay. Việc loại bỏ giới hạn kiểm soát ngoại hối từ tháng 4 năm 2025 với đồng USD thấp có thể gây áp lực lên tỷ giá và chính sách lãi suất cũng như làm tăng rủi ro về cách phản ứng của chính phủ trong các kịch bản biến động.

Để vượt qua thách thức này, Argentina cần xây dựng một khuôn khổ thể chế toàn diện hơn, bao gồm việc tái thiết hệ thống tài chính nhằm phục hồi thị trường tín dụng đóng vai trò quan trọng trong chuyển đổi kinh tế. Dù có thể xuất hiện các giải pháp chính sách tạm thời nhằm quản lý áp lực kinh tế trước bầu cử, nhưng việc tạo lập cơ chế ổn định lâu dài được xem là yêu cầu cần thiết để thúc đẩy sự phục hồi thực sự của nền kinh tế.