Trung Quốc gia tăng xây dựng tại Đá Chữ Thập thành căn cứ quyền lực mới ở Biển Đông

Đá Chữ Thập (Antelope Reef) nằm trong quần đảo Crescent, phía tây nam quần đảo Hoàng Sa, cách cảng Tam Á, tỉnh Hải Nam của Trung Quốc khoảng 300 km và cách Đà Nẵng, Việt Nam hơn 400 km, theo số liệu từ Asia Maritime Transparency Initiative (AMTI) thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS).

Trước đây, Đá Chữ Thập là một điểm đứng nhỏ bé của Trung Quốc tại Hoàng Sa. Tuy nhiên, từ tháng 10 năm ngoái, Bắc Kinh đã bắt đầu tiến hành nạo vét lớn tại đây và xây dựng sơ bộ kể từ đầu năm 2024. Đây là dự án bồi đắp đảo nhân tạo đáng kể đầu tiên tại Biển Đông mà Trung Quốc thực hiện kể từ năm 2017.

Sử dụng hình ảnh vệ tinh, AMTI ước tính diện tích đất được bồi đắp tại Đá Chữ Thập hiện đạt khoảng 602 ha. Con số này vượt xa quy mô của các công trình thuộc chủ quyền Trung Quốc khác trong Hoàng Sa. Chẳng hạn, đảo Phú Lâm - được xem là căn cứ lớn nhất của Trung Quốc trong quần đảo Hoàng Sa - có tổng diện tích khoảng 335 ha và hiện là nơi đặt căn cứ không quân, hải quân cũng như trung tâm hành chính thành phố Tam Sa.

Nếu quá trình xây dựng tiếp tục như trong các hình ảnh vệ tinh ghi nhận, Đá Chữ Thập sẽ trở thành căn cứ lớn nhất của Trung Quốc trong Hoàng Sa và có thể vượt quy mô Đá Subi ở quần đảo Trường Sa, động thái được đánh giá sẽ mở rộng tầm ảnh hưởng quân sự và khả năng giám sát của Bắc Kinh trong khu vực phía bắc Biển Đông.

Việc Trung Quốc mở rộng quy mô bồi đắp tại Đá Chữ Thập vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ Việt Nam. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam, bà Phạm Thu Hằng, khẳng định các hoạt động cải tạo này là hoàn toàn bất hợp pháp và vô hiệu lực, vi phạm chủ quyền quốc gia.

Ngược lại, Trung Quốc tuyên bố quần đảo Hoàng Sa (gọi là Tây Sa) là một phần không thể tách rời của lãnh thổ Trung Quốc và khẳng định không tồn tại tranh chấp về chủ quyền tại đây. Bắc Kinh còn cho rằng các hoạt động này nhằm cải thiện điều kiện sinh hoạt trên đảo.

AMTI nhận định một số công trình ban đầu tại Đá Chữ Thập có thể là các hạng mục tạm thời, dự kiến sẽ được thay thế bằng cơ sở vật chất vĩnh viễn tương tự các căn cứ Trung Quốc từng xây dựng tại Trường Sa. Nhiều công trình được Trung Quốc bồi đắp trước đây thuộc khu vực này nằm sâu trong vùng đặc quyền kinh tế của Philippines.

Mặc dù có thể coi đây là bước đi nhằm tăng cường sự hiện diện hơn là một sự thay đổi chiến lược mang tính đột phá, các chuyên gia cho rằng việc phát triển căn cứ quy mô lớn tại Đá Chữ Thập sẽ giúp Trung Quốc mở rộng khả năng trinh sát và tăng cường hỗ trợ cho lực lượng hải quân, không quân tại Biển Đông, đặc biệt là khu vực phía bắc.

Tạp chí quân sự Indo-Pacific Defense Forum nhận định dự án tại Đá Chữ Thập là ví dụ mới nhất cho nỗ lực của Đảng Cộng sản Trung Quốc trong việc mở rộng quyền lực tại Biển Đông, nơi đã là điểm nóng tranh chấp hàng thập kỷ nay.

Dữ liệu từ Trung tâm Thông tin Nguồn mở (OSC) cho thấy Trung Quốc chiếm giữ Đá Chữ Thập từ năm 1974 sau cuộc xung đột với Việt Nam, nhưng địa điểm này trước đó vẫn là một rạn san hô đa dạng sinh học chưa được khai thác. Tính đến tháng 2/2024, dự án đã tạo ra hàng km2 đất mới trên bãi đá này, với hoạt động nạo vét bắt đầu từ tháng 12/2023 khi hai tàu hút nạo vét được điều động đồng loạt.

Lời mời thầu công khai do tỉnh Hải Nam công bố đầu năm 2023 về việc đánh giá môi trường tại Đá Chữ Thập và hai địa điểm khác trong Biển Đông cho thấy kế hoạch phát triển tại đây đã được chuẩn bị từ vài năm trước.

Việc vị trí gần tỉnh Hải Nam cũng được cho là tạo điều kiện thuận lợi cho Trung Quốc mở rộng sự hiện diện dân sự tại Hoàng Sa, cho thấy tham vọng lâu dài và đa dạng hóa mục tiêu phát triển của Bắc Kinh trong khu vực.

AMTI nhận định mặc dù chưa làm thay đổi toàn cảnh chiến lược trong Biển Đông, song bước đi này gửi đi thông điệp rõ ràng về khả năng liên tục mở rộng các điểm chiếm đóng, có thể nhằm gây áp lực lên Việt Nam, quốc gia cũng đang tiến hành các hoạt động bồi đắp ở Trường Sa.

Trung Quốc đang từng bước củng cố các vị trí của mình, nâng cao khả năng kiểm soát một khu vực có vai trò chiến lược về kinh tế và an ninh hàng hải.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.