Chi phí khi hạ tầng giao thông biến dạng do nhiệt độ cao kỷ lục

Những đợt nắng nóng với nhiệt độ kỷ lục ngày càng trở nên phổ biến và khắc nghiệt hơn, gây nên thiệt hại lâu dài và chi phí lớn cho các hệ thống hạ tầng cơ sở. Nhiệt độ cao vượt mức chịu đựng có thể làm đường bộ bị rã nhựa, đường ray tàu hỏa bị cong vênh, cầu cống xuống cấp nhanh chóng. Trong khi những tác động như cháy rừng hay tử vong do nắng nóng thu hút sự chú ý truyền thông, thiệt hại đối với hạ tầng ít được đề cập nhưng lại ảnh hưởng sâu sắc đến hoạt động kinh tế và đời sống xã hội.

Chi phí mà các quốc gia phải chi trả cho việc sửa chữa và nâng cấp hạ tầng này ngày càng tăng nhanh theo từng năm, đặc biệt ở những khu vực chịu ảnh hưởng nắng nóng gay gắt. Ước tính thiệt hại này có thể lên tới hàng nghìn tỷ USD trên toàn cầu nếu không có biện pháp thích ứng kịp thời.

Một báo cáo của Ủy ban Kinh tế và Xã hội Liên hợp quốc về châu Á – Thái Bình Dương (ESCAP) năm 2023 nhận định hạ tầng và tài chính là những vấn đề cấp bách nhất tại khu vực này, khi biến đổi khí hậu làm tăng áp lực lên hệ thống hạ tầng vốn đã cũ kỹ và yếu kém. Cuốn sách "Foundations of the Future – the Global Battle for Infrastructure" (2020) đánh giá các hệ thống giao thông và truyền tải điện đang vận hành gần hoặc vượt giới hạn chịu đựng do thiết kế dựa trên giả định khí hậu ổn định, không tính tới các điều kiện thời tiết cực đoan do con người gây ra.

Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) ước tính chi phí cách ly hạ tầng khỏi rủi ro môi trường tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương có thể đạt khoảng 4 nghìn tỷ USD đến năm 2030, trong khi tổng chi phí xây dựng hạ tầng mới vào khoảng 23 nghìn tỷ USD, chưa kể các biện pháp chống chịu biến đổi khí hậu đang cần thiết. Tình trạng này ngày càng nghiêm trọng khi nhiệt độ mùa hè liên tiếp lập kỷ lục mới, khiến việc duy trì, bảo dưỡng và nâng cấp hạ tầng trở nên tốn kém hơn bao giờ hết.

Mặc dù áp lực tài chính tăng cao, nhiều quốc gia châu Á và trên thế giới vẫn tập trung ngân sách vào chi tiêu quốc phòng, phần nào do sự thúc đẩy của Hoa Kỳ và NATO trong bối cảnh căng thẳng an ninh tại Trung Đông và Ukraine. Điều này dẫn đến việc các chương trình đầu tư nâng cấp hạ tầng vẫn chưa được ưu tiên xứng đáng, trong khi biến đổi khí hậu tiếp tục làm trầm trọng thêm tình trạng quá tải của hệ thống.

Hệ quả là khó khăn ngày càng lớn trong việc huy động nguồn lực công để bảo đảm an toàn và hiệu quả vận hành của các cơ sở hạ tầng giao thông và năng lượng quan trọng. Phân bổ ngân sách chưa hợp lý còn tạo ra mâu thuẫn giữa các lợi ích an ninh và phát triển bền vững.

Bên cạnh các khó khăn tài chính, công tác nâng cấp và bảo vệ hạ tầng còn bị ảnh hưởng bởi tranh chấp và cạnh tranh giữa các cường quốc. Kể từ khi Trung Quốc giới thiệu sáng kiến "Vành đai và Con đường" năm 2013 nhằm thúc đẩy kết nối hạ tầng châu Á và châu Âu, Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ, Liên minh châu Âu và Australia đã phát động các dự án cạnh tranh. Các định chế tài chính đa phương như Ngân hàng Phát triển Châu Á, Ngân hàng Thế giới và Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á do Trung Quốc dẫn đầu cũng bị cuốn vào những cuộc đua này.

Việc thiếu hợp tác đồng bộ trong đầu tư và thiết kế hạ tầng chống chịu biến đổi khí hậu khiến chi phí toàn cầu tăng vọt và làm giảm hiệu quả tổng thể của các dự án phát triển. Nếu tình trạng này không được giải quyết nhanh chóng, cả thế giới sẽ phải chịu thiệt hại to lớn trong tương lai gần.

Nghiên cứu từ Ngân hàng Thế giới, được ESCAP trích dẫn, chỉ ra rằng chi phí bảo vệ hạ tầng khỏi các rủi ro do thiên tai và biến đổi khí hậu có thể được bù đắp bằng lợi ích kinh tế từ việc tránh thiệt hại do các sự kiện thời tiết cực đoan. Đầu tư vào các biện pháp tăng cường khả năng chống chịu có thể nâng cao hiệu suất kinh tế của các tài sản hạ tầng.

Rõ ràng, việc này đòi hỏi nguồn vốn đầu tư rất lớn trong dài hạn, mà khu vực tư nhân không thể đảm nhiệm do rủi ro cao và lợi nhuận ngắn hạn hấp dẫn hơn ở các lĩnh vực khác. Do đó, vai trò của nhà nước trong huy động và tái phân bổ nguồn lực tài chính là hết sức quan trọng để giúp các dự án hạ tầng thích ứng và chống chịu tốt hơn với những tác động từ biến đổi khí hậu.

Việc chuyển hướng ưu tiên đầu tư và phối hợp quốc tế hiệu quả trong lĩnh vực hạ tầng sẽ là bước đi cần thiết để tránh những tổn thất kinh tế và xã hội ngày càng nghiêm trọng do biến đổi khí hậu gây ra trên quy mô toàn cầu.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.