Liệu dùng sauna thường xuyên có giúp cơ thể thích nghi với đợt nắng nóng?

Mùa hè với nhiệt độ tăng cao đã làm bùng nổ xu hướng sử dụng sauna tại nhiều nước châu Âu. Ở một số khu vực như Anh, giữa bối cảnh đang trải qua đợt sóng nhiệt thứ tư trong năm, cơ quan An ninh Y tế Vương quốc Anh (UKHSA) đã phát đi các cảnh báo sức khỏe liên quan đến nhiệt độ cao trên phần lớn lãnh thổ nước này. Ban đầu, các phòng sauna ghi nhận lượng đặt chỗ giảm khi trời nóng dần, tuy nhiên thời gian gần đây, nhu cầu đã bắt đầu tăng trở lại nhờ nhiều địa điểm đưa vào sử dụng các phòng sauna ngoài trời kèm theo bể tắm lạnh giúp người dùng có thể luân phiên trải nghiệm cả nóng và lạnh.

Nicola Pegues, trưởng bộ phận vận hành tại Community Sauna Baths - tổ chức phi lợi nhuận chuyên về sauna, cho biết việc kết hợp giữa phòng sauna và bể ngâm nước lạnh đem lại cảm giác thư giãn thực sự cho người sử dụng khi nhiệt độ mùa hè cao.

Giáo sư Jari Laukkanen, bác sĩ tim mạch tại Đại học Đông Phần Lan và là người nghiên cứu về lợi ích sức khỏe từ sauna, cho biết việc tiếp xúc liên tục với nhiệt độ cao sẽ giúp cơ thể quen dần và cải thiện khả năng chịu đựng nhiệt. Ông nhấn mạnh điều này đã được khoa học thể thao xác nhận khi các vận động viên tập luyện tiếp xúc nhiệt để tăng sức bền khi thi đấu trong môi trường nóng. Tương tự, các hình thức tiếp xúc nhiệt thụ động như tắm sauna hay ngâm nước nóng cũng có thể tạo ra những thích nghi sinh lý tương tự.

Các thay đổi cơ thể bao gồm ra mồ hôi sớm và hiệu quả hơn, lưu thông máu dưới da tăng cường, thể tích huyết tương được mở rộng, đồng thời giảm áp lực lên hệ tim mạch trong các lần tiếp xúc nhiệt sau đó. Tất cả giúp cơ thể điều chỉnh nhiệt độ hiệu quả hơn, theo lời Giáo sư Laukkanen.

Tiến sĩ Jessica Mee, Đại học Worcester, hiện đang tuyển tình nguyện viên tham gia nghiên cứu tác động của việc ngâm nước nóng thường xuyên tới khả năng thích nghi với nhiệt, cho biết việc tập thường xuyên giúp mọi người cảm nhận nhiệt độ nóng bớt khó chịu hơn và đồng thời điều chỉnh hành vi sống phù hợp hơn khi thời tiết cao điểm nắng nóng. Những người quen với nhiệt độ cao có xu hướng kiểm soát nhịp độ vận động hợp lý, duy trì uống nước đều đặn và nhận biết dấu hiệu cảnh báo của cơ thể sớm hơn.

Không phải ai cũng hưởng lợi ích từ các quá trình thích nghi với nhiệt, theo tiến sĩ Heather Massey, chuyên gia về môi trường cực đoan và sinh lý Đại học Portsmouth. Khả năng ra mồ hôi và lưu thông máu dưới da đóng vai trò then chốt nhưng không phải người nào cũng có phản ứng mạnh mẽ như vậy.

Bên cạnh đó, những người có tình trạng sức khỏe cấp tính như sốt, bệnh tim không ổn định hay huyết áp thấp không được kiểm soát cần tránh dùng sauna hoặc tắm nóng cho đến khi được khám và điều trị y tế, theo lời Giáo sư Laukkanen.

Thêm vào đó, các chuyên gia cảnh báo thời gian tiếp xúc nhiệt để tạo hiệu quả thích nghi thường từ 40 đến 60 phút mỗi ngày, liên tục trong 4-6 ngày, và lợi ích kéo dài khoảng một tuần. Nếu luyện tập lâu dài hơn, hiệu quả duy trì cũng sẽ lâu hơn. Tuy vậy, sử dụng sauna trong lúc nắng nóng gay gắt còn tùy thuộc vào thể trạng người dùng và điều kiện kiểm soát, giám sát an toàn tại chỗ.

Giáo sư Laukkanen nhấn mạnh việc thích nghi nhiệt không đồng nghĩa với bảo vệ cơ thể khỏi các bệnh liên quan nhiệt trong đợt sóng nắng nóng cấp tính. Hiện chưa có bằng chứng rõ ràng cho thấy việc sử dụng sauna trong những ngày nắng nóng giúp tránh được nguy cơ sức khỏe do nhiệt. Những tác dụng tích cực chủ yếu đến từ việc tiếp xúc nhiệt đều đặn, lâu dài hơn là sử dụng sauna như một giải pháp cấp cứu khi thời tiết nóng bức khắc nghiệt.

Tiến sĩ Mee cũng nhận định việc thích nghi với nhiệt là sự chuẩn bị cho thời điểm thời tiết ấm áp, chứ không phải là giải pháp xử lý cho những ngày nóng nhất trong năm. Vào những ngày nắng nóng, việc sử dụng sauna hoặc tắm nóng có thể làm tăng gánh nặng nhiệt nên không có khoảng thời gian phục hồi cần thiết. Cơ thể lúc đó thường chịu nhiều áp lực do mất ngủ, mất nước và căng thẳng tim mạch liên tục, điều kiện rất dễ dẫn tới bệnh do nóng.

Một vấn đề quan trọng khác là hầu hết các nghiên cứu đều được thực hiện trong môi trường kiểm soát nghiêm ngặt cùng sự giám sát y tế, từ nhiệt độ phòng cho tới thời gian tiếp xúc, trong khi chưa thể khẳng định mức độ an toàn và hiệu quả của việc tự tắm nóng hay sauna không giám sát tại nhà. Rủi ro đáng chú ý nhất là ngất xỉu do nhiệt.

Cuối cùng, theo các chuyên gia, việc tuân thủ các khuyến cáo về sức khỏe công cộng vẫn là ưu tiên hàng đầu trong đợt nắng nóng: giữ đủ nước, tránh hoạt động gắng sức vào thời điểm nhiệt độ cao nhất, và quan tâm đến nhóm người dễ bị tổn thương. Những biện pháp này vẫn là cách phòng ngừa chính để bảo vệ sức khỏe trong mùa hè khắc nghiệt.