Tuổi thọ kéo dài nhưng sức khỏe không theo kịp: Dữ liệu từ 204 quốc gia

Trong thế kỷ qua, tuổi thọ trung bình của con người trên toàn cầu đã tăng lên 73,8 năm, chủ yếu nhờ vào sự suy giảm đáng kể các bệnh truyền nhiễm, tỉ lệ tử vong mẹ và trẻ em giảm, cùng với tiến bộ trong việc phòng ngừa và điều trị các bệnh mãn tính. Tuy nhiên, theo một nghiên cứu được công bố trên tạp chí The Lancet Public Health, việc kéo dài tuổi thọ không đồng nghĩa với việc kéo dài thời gian sống trong trạng thái sức khỏe tốt.

Nghiên cứu này phân tích dữ liệu từ 204 quốc gia và vùng lãnh thổ, kết luận rằng nhiều nơi trên thế giới đang chứng kiến tốc độ gia tăng tuổi thọ vượt trội hơn so với sự cải thiện về số năm sống khỏe mạnh. Điều này đặt ra thách thức cho các hệ thống y tế, cần tập trung không chỉ vào việc kéo dài tuổi thọ mà còn phải nâng cao chất lượng những năm tháng sống thêm.

Đến năm 2023, trung bình mỗi người dành tới 14,5% cuộc đời trong tình trạng sức khỏe không tốt. Khi tuổi thọ tăng, các bệnh mãn tính và tình trạng tàn tật ngày càng phổ biến hơn trong cộng đồng.

Nghiên cứu cũng nhận thấy những quốc gia có tuổi thọ trung bình cao lại đồng thời có số năm sống trong tình trạng sức khỏe không tốt cao hơn. Điều này cho thấy việc kéo dài cuộc sống không đẩy giai đoạn bệnh tật đến cuối đời mà kéo dài thời gian phải đối mặt với các vấn đề sức khỏe trong tuổi trưởng thành.

Năm 2023, người dân tại các nước phát triển chiếm tỷ lệ thời gian sống ở trạng thái sức khỏe kém trung bình là 15,7%. Trong khi đó, khu vực châu Phi Hạ Sahara ghi nhận mức chênh lệch sức khỏe thấp nhất, khoảng chín năm sống trong sức khỏe kém.

Quốc gia có tỷ lệ tăng nhanh nhất phần thời gian sống trong tình trạng sức khỏe kém là Hà Lan, từ 13,2% vào năm 1990 lên 15,7% năm 2023. Các quốc gia như Mỹ, Australia và Canada cũng chứng kiến khoảng cách lớn nhất giữa tổng tuổi thọ và số năm sống khỏe mạnh.

Ngược lại, các quốc gia như Nauru, Quần đảo Solomon và Lào có tỷ lệ này thấp nhất, với cư dân trải qua ít năm sống trong trạng thái sức khỏe kém.

Theo nghiên cứu, hơn một nửa (57,4%) các trường hợp sức khỏe giảm sút là do các bệnh không gây tử vong ngay lập tức nhưng kéo dài tình trạng tàn tật hoặc giới hạn khả năng vận động. Các yếu tố hàng đầu gồm bệnh cơ xương bao gồm đau lưng mãn tính, rối loạn tâm thần, các bệnh về giác quan như mất thính lực tuổi già, và các chấn thương.

Ở các quốc gia có thu nhập thấp, những nguyên nhân bất lợi bao gồm thiếu dinh dưỡng, nhiễm trùng đường hô hấp, bệnh lao và các bệnh nhiệt đới không được chăm sóc đúng mức.

Danh sách các yếu tố nguy cơ quan trọng nhất của nghiên cứu gồm chỉ số khối cơ thể cao (BMI), suy dinh dưỡng ở trẻ em và phụ nữ mang thai, hút thuốc lá, nồng độ glucose máu lúc đói cao và ô nhiễm không khí.

Tác hại của việc sử dụng ma túy và rượu nằm trong top mười yếu tố rủi ro chỉ ở các nước thu nhập cao, trong khi hành vi tình dục nguy cơ cao chủ yếu ảnh hưởng đến khu vực châu Phi Hạ Sahara.

Nhóm nghiên cứu cho rằng kết quả mở ra câu hỏi về tương lai các hệ thống y tế và xã hội, đồng thời về phân bổ nguồn lực giữa phòng ngừa, điều trị và nghiên cứu phát triển liệu pháp mới. Tỷ lệ người sống với sức khỏe kém tăng dần kể từ 1990, do đó việc tập trung vào sự lão hóa khỏe mạnh là rất cần thiết.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) định nghĩa sức khỏe tốt khi về già là khả năng duy trì chức năng và sự an lành toàn diện. Christopher Murray, giám đốc Viện Đánh giá Chỉ số Y tế (IHME) thuộc Đại học Washington, cho biết: "Thành quả cải thiện sức khỏe tương lai phụ thuộc không chỉ vào việc kéo dài tuổi thọ mà còn phải giúp con người sống khỏe hơn".

Ông cũng nhấn mạnh tiến bộ về sức khỏe khi lão hóa cần được đánh giá không chỉ bằng tổng tuổi thọ mà còn cả số năm sống khỏe. Đó đòi hỏi đầu tư mạnh mẽ hơn cho phòng ngừa, điều trị dài hạn các bệnh mãn tính và chăm sóc bệnh nhân nhằm giảm bớt thời gian sống trong tình trạng sức khỏe không tốt.

Đồng tác giả Catherine Bisignano chỉ ra rằng các mô hình kinh tế cho thấy việc cải thiện sức khỏe khi lão hóa mang lại lợi ích tài chính lớn hơn nhiều so với chỉ đơn thuần kéo dài tuổi thọ thông qua loại bỏ các bệnh riêng lẻ. Để đạt được kết quả này, cần tập trung nhiều hơn vào các bệnh và yếu tố rủi ro làm tăng thời gian sống với tàn tật.

Bà nhấn mạnh tầm quan trọng của phòng ngừa sớm và chăm sóc lâu dài, cùng với đầu tư vào phục hồi chức năng, chăm sóc tâm thần và điều trị bệnh mãn tính. Sự tiếp cận tốt hơn đến công nghệ hỗ trợ và các hệ thống chăm sóc dài hạn tích hợp cũng được coi là chìa khóa để nâng cao chất lượng cuộc sống cho người già.

Từ những số liệu và phân tích này, rõ ràng rằng việc theo đuổi chỉ tuổi thọ đơn thuần không đủ, mà phải hướng đến một cuộc sống kéo dài nhưng khỏe mạnh và có chất lượng hơn.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.