Tây Ban Nha xúc tiến luật cho phép người Sahrawi được nhập quốc tịch

Ủy ban Tư pháp Quốc hội Tây Ban Nha đã nhất trí thông qua một dự luật trao quyền quốc tịch Tây Ban Nha cho những người Sahrawi sinh ra khi vùng đất Tây Sahara vẫn nằm dưới quyền quản lý của Tây Ban Nha và cho cả thế hệ con cháu của họ. Cuộc bỏ phiếu lấy được 19 phiếu thuận, 3 phiếu chống từ đảng cực hữu Vox và 15 phiếu trắng từ đảng Nhân dân (PP), tạo tiền đề cho việc dự luật được đưa ra biểu quyết tại Hạ viện vào tháng 9 và sau đó là Thượng viện.

Dự luật mở ra khả năng cấp quốc tịch cho tất cả cá nhân sinh ra ở Tây Sahara cũ trước ngày 29 tháng 9 năm 1977, bất kể người đó có đang cư trú hợp pháp tại Tây Ban Nha hay không. Ngày này được chọn nhằm đánh dấu thời điểm kết thúc hạn cuối cho người Sahrawi lựa chọn quốc tịch Tây Ban Nha, mặc dù thực tế họ gặp khó khăn để thực hiện quyền này do lãnh thổ đã bị chiếm đóng bởi Morocco và Mauritania.

Vụ tranh chấp về Tây Sahara bắt đầu từ khi Tây Ban Nha từ bỏ vùng đất này năm 1975, từng được coi là tỉnh thứ 53 của Tây Ban Nha. Liên hợp quốc phân loại Tây Sahara là vùng lãnh thổ chưa tự trị, trong khi Morocco kiểm soát phần lớn lãnh thổ một cách thực tế. Chính phủ Sahrawi lưu vong hoạt động tại Tindouf, Algeria. Vấn đề này mở rộng đến cả các nền chính trị quốc tế khác, khi Morocco vào năm 2020 thiết lập lại quan hệ ngoại giao với Tel Aviv nằm trong khuôn khổ các Thỏa thuận Abraham, trong đó Mỹ công nhận chủ quyền của Morocco đối với Tây Sahara. Năm ngoái, Mỹ công bố kế hoạch hỗ trợ đầu tư lớn của các doanh nghiệp vào các khu vực do Morocco kiểm soát ở Tây Sahara.

Quyết định cấp quốc tịch cho người Sahrawi nằm trong chuỗi chính sách mới của chính phủ Tây Ban Nha nhằm mở rộng đối tượng được nhập quốc tịch. Năm 2022, luật "Cháu chắt" cho phép thế hệ hậu duệ của những người Tây Ban Nha di cư hoặc lưu vong trong thời kỳ Nội chiến và thời kỳ độc tài có thể đăng ký quốc tịch Tây Ban Nha.

Cuộc biểu quyết lần này thu hút sự quan tâm khi nhóm Đảng Xã hội đề xuất hai sửa đổi phút chót nhằm thay đổi cách gọi “người Sahrawi” trong phần mở đầu dự luật thành “dân số Sahrawi” hoặc đơn giản “Sahrawis” để tránh gây xúc phạm Morocco. Tuy nhiên những đề xuất này không được chấp thuận và bị bác bỏ sau khi được bỏ phiếu riêng biệt.

Người xin quốc tịch có thể cung cấp nhiều loại giấy tờ nhằm chứng minh thuộc cộng đồng Sahrawi, gồm biên lai đăng ký trên danh sách bầu cử của Liên hợp quốc phục vụ cuộc trưng cầu dân ý tự quyết cho Tây Sahara (đã không diễn ra do Morocco không cho phép), giấy phép lái xe, biên lai nhận trợ cấp hưu trí hoặc các giấy tờ do chính quyền Tây Ban Nha cấp xác nhận sinh tại lãnh thổ Tây Sahara trước ngày 29/9/1977.

Sau khi luật có hiệu lực, những người sinh ra khi Tây Sahara còn là thuộc địa Tây Ban Nha sẽ có khoảng thời gian ba năm, và có thể gia hạn lên bốn năm, để nộp đơn xin quốc tịch. Ngoài ra, con cái trực hệ của họ sẽ có quyền xin quốc tịch trong vòng năm năm, kể từ thời điểm cha mẹ được đăng ký trong sổ hộ tịch tại Tây Ban Nha.

Dự luật ước tính khoảng 70.000 người Sahrawi sẽ được cấp quốc tịch Tây Ban Nha, đồng thời mở rộng quyền lợi cho các hậu duệ trực tiếp của họ, với tổng số người hưởng lợi tiềm năng được dự báo từ 100.000 đến 200.000 người. Ngoài ra, người Sahrawi cũng có thể xin quốc tịch theo diện cư trú với thủ tục rút gọn, chỉ cần hai năm cư trú hợp pháp tại Tây Ban Nha thay vì mười năm theo quy định chung, tương đương với chế độ dành cho công dân Ibero-America, người Do Thái Sephardic, và các nước Philippines, Guinea Xích Đạo, Bồ Đào Nha.

Động thái này không chỉ phản ánh sự quan tâm của chính quyền Tây Ban Nha trong việc giải quyết hậu quả lịch sử thuộc địa cũ mà còn tác động đến quan hệ ngoại giao trong khu vực Bắc Phi và chính sách quốc tịch của nước này trong tương lai.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.