Mỹ chưa nhận đủ khoáng sản chiến lược từ Trung Quốc trước chuyến thăm của Chủ tịch Tập Cận Bình

Trong phiên điều trần trước Ủy ban Tài chính Thượng viện Mỹ hôm 23/8, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer thừa nhận nước này vẫn chưa nhận được lượng khoáng sản chiến lược từ Trung Quốc ở mức như mong muốn. Dù có dòng chảy các khoáng sản này từ Trung Quốc sang Mỹ, tốc độ và khối lượng hiện chưa đáp ứng nhu cầu chiến lược của Washington.

Greer nhấn mạnh Mỹ đang có các cuộc họp và trao đổi thường xuyên với các quan chức Trung Quốc ở mọi cấp độ nhằm thúc đẩy việc đẩy nhanh quy trình xuất khẩu khoáng sản quan trọng. Ông cũng cho rằng Mỹ có "đòn bẩy mạnh mẽ" để yêu cầu Trung Quốc tuân thủ các cam kết thông qua nhiều công cụ thương mại khác nhau, bao gồm cả những công cụ đang được áp dụng hoặc tạm ngưng).

Bên cạnh đó, Mỹ đang đẩy mạnh tăng cường sản xuất khoáng sản trong nước nhằm giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc trong các chuỗi cung ứng chiến lược.

Dù có thỏa thuận ngừng bắn tạm thời tại Busan năm ngoái, số lượng nam châm vĩnh cửu đất hiếm Trung Quốc xuất khẩu sang Mỹ trong tháng 1 và 2 năm nay đã giảm 22,5% so với cùng kỳ năm ngoái. Trung Quốc gần như độc quyền trong chế biến đất hiếm, đặc biệt là các nguyên tố đất hiếm nặng dùng trong nam châm hiệu suất cao cho hệ thống quốc phòng, robot và xe điện.

Bên cạnh đó, Bắc Kinh cũng chiếm ưu thế trong sản xuất nhiều khoáng sản chiến lược khác như graphite, gallium và germanium.

Ngày 21/8, Tổng thống Donald Trump đã ký một sắc lệnh hành pháp yêu cầu các nhà thầu quân sự Mỹ cắt giảm dần nguồn cung từ các chuỗi cung ứng có liên kết với Trung Quốc kể từ tháng 1 năm tới, nhằm giữ vững vị thế quân sự của Mỹ trong bối cảnh cạnh tranh quyền lực toàn cầu.

Quan chức cấp cao Nhà Trắng phụ trách thương mại và sản xuất Peter Navarro nhận định rằng Trung Quốc đang áp dụng chiến thuật “không thẳng tay bóp nghẹt mà là làm chậm trễ nguồn cung”, nhằm gây áp lực lên các đối tác toàn cầu bằng hệ thống quan liêu của nước này.

Dù Mỹ tích cực giảm phụ thuộc khoáng sản vào Trung Quốc, các cuộc gặp mặt cấp cao vẫn diễn ra nhằm chuẩn bị cho chuyến thăm dự kiến của Chủ tịch Tập Cận Bình vào mùa thu năm nay. Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Marco Rubio đã có cuộc gặp kéo dài 90 phút với Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị tại Philippines bên lề hội nghị bộ trưởng ngoại giao ASEAN.

Border Rubio xác nhận hai bên đã thảo luận về việc triển khai cơ chế Ban Thương mại và Ban Đầu tư mới được thành lập, và cho biết hai bên đang tiến gần đến việc vận hành đầy đủ các cơ chế này trước tháng 9 năm nay.

Ban Thương mại là một trong những kết quả quan trọng từ chuyến thăm Trung Quốc hồi tháng 5 của Tổng thống Trump. Hai bên đồng ý chọn lựa các ngành và sản phẩm không nhạy cảm để áp dụng cơ chế thương mại miễn thuế, với hạn mức mỗi bên là 30 tỷ USD.

Trong tháng này, Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington đã xác nhận các lĩnh vực nông nghiệp và hàng không được lựa chọn trong nhóm các ngành ưu tiên nhằm giảm thuế nhập khẩu lẫn nhau, đồng thời nhấn mạnh hai bên đã nhất trí khái niệm “mở rộng thương mại song phương về nông sản”.

Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) cũng tiến hành lấy ý kiến công chúng hồi tháng 6 về các loại sản phẩm không nhạy cảm có thể đưa vào cơ chế Ban Thương mại, với hạn chót thu thập ý kiến vào ngày 10/7.

Tuy nhiên, vẫn còn ít thông tin về tiến triển của Ban Đầu tư. Theo nhận định của Christopher Padilla, cựu Thứ trưởng Bộ Thương mại Mỹ, tuyên bố của Rubio là dấu hiệu tích cực và được cộng đồng doanh nghiệp Mỹ đón nhận, đồng thời là tín hiệu công khai đầu tiên cho thấy tiến triển có thể có vào tháng 9 tới.

Wendy Cutler, Phó Chủ tịch cấp cao Viện Chính sách xã hội châu Á, đánh giá các cơ chế mới có thể duy trì ổn định quan hệ kinh tế song phương, nhưng nghi ngại về khả năng giải quyết triệt để các vấn đề phức tạp hiện có nếu không có sự tham gia của các cấp lãnh đạo cao nhất.

Trong khi đó, Sourabh Gupta từ Viện Nghiên cứu Trung - Mỹ cho rằng các cơ chế này có thể hạn chế tốc độ tách rời kinh tế, nhưng để đảo ngược sự suy giảm trong quan hệ kinh tế Mỹ - Trung cần sự hợp tác sâu rộng hơn.

Ông cũng nhấn mạnh Ban Thương mại là kết quả cụ thể nhất hiện nay, còn Ban Đầu tư dường như vẫn chưa có nhiều tiến bộ rõ rệt.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.