Andy Burnham và thử thách phân quyền: trung tâm mạnh để trao quyền thực sự cho địa phương

Trước khi nhậm chức Thủ tướng Anh, Andy Burnham đã chỉ ra rằng sự tập trung quyền lực quá mức tại trung ương là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng xã hội và kinh tế ảm đạm ở nước này. Trong tuần đầu tiên tại Văn phòng Thủ tướng số 10 Downing Street, Burnham đã thể hiện quyết tâm củng cố cơ quan này như một trung tâm điều hành quyền lực mạnh mẽ để theo đuổi mục tiêu phân quyền thực chất. Sự mâu thuẫn tưởng chừng nghịch lý này bắt nguồn từ cách vận hành phức tạp nhưng thiếu hiệu quả của nhà nước Anh.

Quá trình cải cách gần đây đã tạo ra nhiều thể chế địa phương có nền tảng tự trị nhất định, điển hình như các chức danh thị trưởng được bầu cử, trong đó Burnham từng giữ vị trí thị trưởng Manchester, qua đó xây dựng tiếng nói quốc gia. Tuy nhiên, quyền kiểm soát thực sự, đặc biệt trong lĩnh vực chính sách tài chính, vẫn chưa tương ứng với tuyên bố về phân quyền. Bộ Tài chính Anh vẫn thận trọng trong việc cho phép các cấp chính quyền địa phương chi tiêu tự do, nhằm tránh tình trạng phung phí ngân sách.

Một thực tế khó khăn khác là các nhà lãnh đạo chính quyền địa phương thường tận dụng thành công khi mọi việc thuận lợi để ghi nhận công lao, trong khi lại đổ lỗi cho chính phủ trung ương khi sự việc không như ý. Đồng thời, văn phòng Thủ tướng hiện tại có lực lượng nhân sự hạn chế so với các quốc gia dân chủ khác, khiến các cố vấn đặc biệt bị cuốn vào giải quyết các cuộc khủng hoảng cấp bách mà thiếu thời gian để tập trung xây dựng và điều phối chiến lược dài hạn.

Điều này đã tạo ra khoảng trống cho Bộ trưởng Tài chính độc chiếm việc hoạch định chính sách kinh tế. Dưới thời Keir Starmer, những yếu kém này càng rõ ràng khi ông không xác định được các ưu tiên rõ rệt khiến hoạt động tại số 10 Downing Street trở nên thiếu định hướng và hiệu quả thấp.

Burnham được đánh giá là người quyết tâm sửa chữa những sai lầm trên. Một trong những bước quan trọng đầu tiên là bổ nhiệm Louise Haigh, đồng minh thân cận, làm Thư ký Quốc gia đầu tiên với nhiệm vụ chủ trì việc phối hợp chính phủ và điều hành Văn phòng Nội các như một cơ quan thực thi ý chí Thủ tướng.

Louise Haigh đã nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng một bộ phận kinh tế mạnh mẽ tại số 10 để cân bằng quyền lực so với Bộ Tài chính. John Healey, người kế nhiệm vị trí Bộ trưởng Tài chính, là một chuyên gia kỳ cựu của bộ máy nhà nước, nổi bật trong các cuộc chiến bảo vệ phạm vi công việc của các bộ ngành, nhưng không phải là nhân vật đủ sức tạo dựng quyền lực đối trọng với Burnham.

Thủ tướng mới cũng đã khẳng định quyền lực cá nhân đối với chính sách kinh tế khi chọn cắt giảm VAT trên hóa đơn năng lượng làm hành động biểu tượng đầu tiên trong nhiệm kỳ. Mục tiêu dài hạn của ông là tái cấu trúc mô hình chính trị và kinh tế quốc gia Anh, một cuộc phân bổ quyền lực có quy mô định hình thời đại mới. Điều này đòi hỏi sự phối hợp liên ngành chặt chẽ mà chưa từng có tiền lệ gần đây.

Cùng với đó là tham vọng xây dựng một nhà nước phòng ngừa, có khả năng can thiệp sớm và chiến lược nhằm tránh phải chi trả cho thất bại trong tương lai. Một trong những bài kiểm tra đầu tiên sẽ là việc triển khai kế hoạch "No 10 North" – một bước đi được kỳ vọng không chỉ như một động thái trấn an các khu vực phía Bắc mà là một đổi thay căn bản trong trọng tâm chính trị quốc gia.

Burnham hiểu rõ nghịch lý của phân quyền: để thực sự trao quyền cho địa phương, trung ương phải có đủ tự tin và sức mạnh trong việc tổ chức lại quyền lực.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.