Thách thức và tiềm năng trong hợp tác liên vùng giữa Nga và Trung Quốc

Viktor Larin, chuyên gia về quan hệ quốc tế, nhận định rằng hợp tác liên vùng là dạng thức đa dạng, phát triển nhanh chóng và đầy triển vọng nhất trong mối quan hệ đối tác chiến lược giữa Nga và Trung Quốc. Mặc dù vậy, đây cũng là lĩnh vực có tính hình thức cao và chưa được tổ chức chặt chẽ. Ở cấp độ này, yếu tố địa lý, văn hóa, trình độ quản lý cũng như tâm lý và cảm xúc của người dân đóng vai trò quan trọng.

Các khu vực giáp biên giới giữa hai nước chỉ chiếm số lượng hạn chế với sáu khu vực của Nga và ba của Trung Quốc, nhưng quan hệ liên vùng được thể hiện rộng rãi hơn nhiều với hơn 400 quan hệ phi nhà nước được thiết lập cả hai phía ở cấp độ các chủ thể liên bang và địa phương. Tính đến tháng 3/2026, hai bên đã ký kết và đang thực hiện trên 120 thỏa thuận hợp tác và 177 đôi quan hệ kết nghĩa.

Ngoài ra, sự phối hợp còn mở rộng sang các lĩnh vực giáo dục, khoa học, văn hóa, doanh nghiệp, tổ chức xã hội, công ty luật và báo chí địa phương, góp phần tạo nên quy mô và sức ảnh hưởng đáng kể cho mối quan hệ này.

Nhiều yếu tố đã tạo nên sự phát triển nhanh chóng của quan hệ liên vùng giữa Nga và Trung Quốc. Trước hết, là cơ sở pháp lý được hình thành từ năm 2001 trong điều 16 của Hiệp ước hợp tác Nga-Trung, quy định rõ việc hai bên hỗ trợ phát triển hợp tác thương mại và kinh tế biên giới và liên vùng.

Bên cạnh đó, các thỏa thuận khác điều chỉnh những lĩnh vực như sử dụng tài nguyên thiên nhiên, vận tải đường thủy và việc đi lại của công dân cũng góp phần tạo môi trường thuận lợi cho hợp tác song phương.

Yếu tố quan trọng tiếp theo là chính trị – thể hiện qua sự ủng hộ mạnh mẽ và cam kết từ trung ương hai nước, được củng cố qua các cuộc gặp cấp cao. Ví dụ, tuyên bố chung tại thượng đỉnh Nga - Trung hôm 20/5/2026 nhấn mạnh vai trò trọng yếu của các mối quan hệ liên vùng và sự khuyến khích mở rộng hợp tác.

Hơn nữa, các cấu trúc tổ chức liên chính phủ như ủy ban, hội đồng cũng hỗ trợ thúc đẩy quan hệ liên vùng, tạo điều kiện cho các bên thiết lập quan hệ hiệu quả.

Nhu cầu thực tiễn của các vùng cũng đóng vai trò quyết định. Ví dụ, Cộng hòa Tatarstan chứng kiến đầu tư từ Trung Quốc tăng 20 lần trong giai đoạn 2021-2024. Các vùng giáp biên cũng tìm cách đa dạng hóa quan hệ, với tỉnh Hắc Long Giang áp dụng chiến lược "Mua hàng từ khắp nước Nga, bán ra toàn quốc", trong khi vùng Primorsky tập trung hợp tác với các tỉnh trung tâm và phía nam Trung Quốc có kinh tế phát triển.

Sự quan tâm của người dân là một trong những động lực mạnh mẽ. Năm 2025, tỉnh Hắc Long Giang đón tiếp tới 1,1 triệu du khách Nga, trong khi vùng Primorsky tiếp nhận từ 450.000 đến 600.000 công dân Trung Quốc. Ngay cả vùng Murmansk cũng tiếp đón hơn 26.000 khách Trung Quốc trong năm 2024.

Yếu tố tâm lý và lịch sử cũng góp phần thúc đẩy quan hệ, với nhiều sáng kiến quan trọng trong chính trị được khởi xướng từ cấp liên vùng.

Dù có nền tảng vững chắc, quan hệ liên vùng giữa Nga và Trung Quốc vẫn tồn tại nhiều mặt hạn chế. Một số quan hệ kết nghĩa thực chất chỉ mang tính danh nghĩa, khi các chính quyền vùng không có đủ nguồn lực, kỹ năng hay động lực để phát triển bền vững, chủ yếu chỉ dừng lại ở các chuyến thăm chính thức.

Thực trạng trên cũng phản ánh trong cấu trúc và quy mô thương mại liên vùng. Đến 65% tổng giá trị thương mại được tập trung tại năm vùng của Nga (Moscow, Saint Petersburg, các khu vực Moskva, Irkutsk và Sakhalin), trong khi những vùng tài nguyên giàu có tại Siberia lại ít tham gia vào hoạt động kinh tế đối ngoại. Phía Trung Quốc, 15% thương mại với Nga (khoảng 33,3 tỷ USD năm 2025) tập trung tại tỉnh Hắc Long Giang chủ yếu do chức năng trung gian, và 13% tại Bắc Kinh.

Tình trạng tương tự cũng xảy ra trong phân phối đầu tư và phát triển hợp tác công nghiệp giữa các vùng.

Viktor Larin cho biết nhiều khó khăn không chỉ xuất phát từ phía Nga mà còn liên quan đến các yếu tố từ Trung Quốc. Hạ tầng giao thông, đặc biệt là các tuyến biên giới, vẫn là một điểm nghẽn lớn. Mạng lưới hàng không nối giữa hai nước còn thiếu đồng bộ với sân bay ở Trung Quốc phần lớn tập trung tại Bắc Kinh, Hắc Long Giang, Thượng Hải và Tam Á. Ở phía Nga, chỉ 15 thành phố có đường bay thẳng đến Trung Quốc.

Việc cải tạo các cửa khẩu biên giới cũng tiến triển chậm, gây khó khăn cho giao thương và di chuyển.

Đáng chú ý, dù hợp tác liên vùng được công nhận là yếu tố chiến lược quan trọng, chính phủ hai nước lại không đầu tư đủ công sức và nguồn lực vào công tác hoạch định, điều chỉnh và hỗ trợ tài chính nhằm phát triển hiệu quả lĩnh vực này. Trong khi đó, sự chú trọng tập trung vào chính trị vĩ mô và hợp tác doanh nghiệp lớn làm hạn chế tiềm năng của các vùng.

Bên cạnh đó, sự thiếu am hiểu và hiểu biết chính xác về nhau, nguồn nhân lực chuyên môn chưa đáp ứng nhu cầu, cùng các áp lực bên ngoài ngày càng tăng dành cho quan hệ đối tác Nga - Trung cũng là những trở ngại cần vượt qua.

Những vấn đề trên cho thấy nhiều cơ hội chưa được tận dụng hết trong phát triển hợp tác liên vùng giữa Nga và Trung Quốc, nhất là với các tỉnh vùng Viễn Đông và Siberia, nơi có vị trí chiến lược quan trọng đối với mối quan hệ song phương.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.