Cory Doctorow bác bỏ ý tưởng AI có chủ quyền, nhấn mạnh ưu tiên ứng dụng và hạ tầng dữ liệu

Trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump đang tiến hành các chính sách làm thay đổi thứ tự thế giới được Mỹ dẫn dắt trong nhiều thập kỷ, tác giả và nhà phân tích công nghệ Cory Doctorow đã lên tiếng phản bác lại quan niệm về việc các quốc gia cần sở hữu hệ thống AI riêng biệt để duy trì chủ quyền công nghệ. Ông cho rằng ý tưởng về "AI có chủ quyền" thực chất là vô nghĩa và không đem lại lợi ích thiết thực cho các nước ngoài Mỹ.

Doctorow, người từng đặt ra thuật ngữ “enshittification” để mô tả tiến trình suy giảm chất lượng công nghệ do tập trung quyền lực quá mức, mới đây đã trình bày quan điểm của mình trong một bài đăng trực tuyến. Ông lấy cảm hứng từ nhận định của cây bút người Úc John Quiggin về việc chính quyền Trump phá vỡ các yếu tố nền tảng của sức mạnh Mỹ trên nhiều lĩnh vực từ ngoại giao, quân sự, tài chính đến công nghệ. Trong đó, quyền kiểm soát AI được nhắc đến là một mối lo ngại đáng chú ý đối với phần còn lại của thế giới.

John Quiggin nhận định rằng, mặc dù Mỹ đang dẫn đầu trong lĩnh vực AI, nhưng những người theo sau như công ty Deepseek hay tập đoàn Mistral của Pháp có thể dễ dàng tái tạo các năng lực đó với chi phí thấp hơn và không phụ thuộc vào các trung tâm dữ liệu quy mô lớn. Ông dự đoán cuộc đua công nghệ này sẽ thắng thua dựa trên những người có cách tiếp cận tiết kiệm năng lượng và cần cù hơn so với những kẻ chạy đua mạnh mẽ nhưng tiêu hao nhiều nguồn lực.

Quan điểm tương tự được các chuyên gia tại The Register đồng tình, cho rằng AI không phải là lĩnh vực then chốt để duy trì sức mạnh kinh tế hay địa chính trị. Doctorow nhấn mạnh thêm rằng nếu Mỹ quyết định ngắt nguồn cung AI cho các quốc gia khác, điều đó cũng sẽ không gây ra tác động mạnh mẽ lên việc kinh doanh hay hoạt động kinh tế của họ. Nhưng nếu các dịch vụ thiết yếu như Microsoft Office 365 bị vô hiệu hóa hoặc các thiết bị nông nghiệp như máy kéo John Deere bị khóa chức năng, hệ quả trên quy mô kinh tế sẽ rất nghiêm trọng và ngay lập tức.

Cory Doctorow lập luận rằng thách thức thực sự trong thế giới kỹ thuật số hiện nay không phải đến từ việc sở hữu AI riêng mà là xây dựng được các ứng dụng và trung tâm dữ liệu đủ mạnh để vận hành phần mềm hành chính, viễn thông và thương mại điện tử phục vụ đời sống hàng ngày. Đồng thời, các quốc gia cần chuyển các dữ liệu thuộc sở hữu của bộ máy nhà nước, doanh nghiệp và cá nhân đạt sang nền tảng mới để đảm bảo tính chủ quyền và an toàn.

Ông khẳng định AI là lĩnh vực công nghệ thua lỗ nhiều nhất trong lịch sử con người, thường không đáp ứng được kỳ vọng của những nhà quảng bá và giới truyền thông. Vì vậy, việc tập trung nguồn lực cho AI là không thiết thực và có thể phân tán sự chú ý khỏi các hạ tầng thiết yếu vốn đóng vai trò then chốt trong kinh tế số.

Doctorow cũng cảnh báo về việc các công ty công nghệ Mỹ rất ít khi đứng ra phản đối hoặc chống lại chính quyền cho đến khi các điều kiện chính trị thay đổi có lợi cho họ. Vì thế, các quốc gia khác, đặc biệt là châu Âu, nên chủ động đầu tư vào các giải pháp thay thế để tự bảo vệ quyền lợi và hạ tầng số của chính mình.

Nói tóm lại, trong bối cảnh thay đổi địa chính trị và bối cảnh công nghệ biến động, các chuyên gia khuyến nghị tập trung phát triển ứng dụng chính thống và hạ tầng dữ liệu sẽ mang lại lợi ích lâu dài hơn là lao vào cuộc đua AI chủ quyền mà tính thực tế đang bị nghi ngờ.

Cory Doctorow được biết đến như tác giả của cuốn sách “The Reverse Centaur's Guide to Life After AI”, trong đó ông mô tả AI như "đầu ngựa vô tri" điều khiển con người, tượng trưng cho sự bất lực của người dùng trước công nghệ nên đặt ra những nghi vấn về tác động thực sự của AI đối với đời sống xã hội. Thuật ngữ “enshittification” do ông sáng tạo dùng để chỉ quá trình mà các sản phẩm công nghệ bị suy giảm chất lượng do lạm dụng quyền lực tập trung từ các tập đoàn lớn.

Quan điểm của Doctorow góp phần làm rõ rằng ưu tiên hàng đầu không phải là về việc xây dựng AI có chủ quyền mà là tạo lập các nền tảng số bền vững, tránh lệ thuộc vào các thế lực công nghệ đơn nhất, từ đó bảo đảm sự ổn định và phát triển lâu dài.

Đây cũng là lời cảnh tỉnh dành cho các nhà hoạch định chính sách và giới công nghệ tại nhiều quốc gia về những nguy cơ từ cách tiếp cận sai lầm trong lĩnh vực AI và công nghệ số nói chung.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.