Hạ viện Nigeria thông qua dự luật thành lập cảnh sát cấp bang gây tranh cãi

Ngày 23/7, Hạ viện Nigeria đã thông qua Dự luật sửa đổi Hiến pháp Liên bang năm 1999 nhằm tạo điều kiện pháp lý cho việc thành lập lực lượng cảnh sát cấp bang, với đa số hai phần ba phiếu thuận. Tuy nhiên, trước khi biểu quyết, một số thành viên thuộc phe thiểu số đã phản đối và tiến hành bỏ họp, cho rằng dự luật cần được xem xét kỹ hơn và quy trình sửa đổi hiến pháp không được tuân thủ đúng.

Dự luật mang đầy đủ tên gọi "Dự luật sửa đổi Hiến pháp Liên bang Nigeria năm 1999 về việc thành lập các lực lượng cảnh sát cấp bang và các vấn đề liên quan" do Tổng thống Bola Tinubu gửi tới Quốc hội, nhằm thúc đẩy phân quyền trong lĩnh vực cảnh sát và tăng cường kiến trúc an ninh của quốc gia trước những thách thức về an ninh kéo dài tại nhiều khu vực.

Phát biểu trước Quốc hội, Phó Chủ tịch kiêm Chủ tịch Ủy ban Xem xét Hiến pháp Benjamin Kalu nhận định đây là một trong những cải cách quan trọng nhất đối với lĩnh vực an ninh ở Nigeria. Ông ca ngợi Tổng thống Tinubu vì sáng kiến này, đồng thời nhấn mạnh dự luật nhằm đưa lực lượng cảnh sát gần gũi với người dân hơn, cải thiện công tác tình báo, phát triển cảnh sát cộng đồng và giúp các chính quyền bang có thể đối phó nhanh chóng hơn với các mối đe dọa an ninh mới xuất hiện.

Kalu khẳng định dự luật không đơn thuần là thành lập tổ chức cảnh sát mới mà còn là một bước tiến nhằm cải thiện phối hợp giữa các cơ quan an ninh khác nhau và nâng cao năng lực quản lý an ninh địa phương. Ông cũng thừa nhận không phải tất cả các bên liên quan đều hài lòng, song cho rằng cải cách hiến pháp là quá trình dần dần và các vấn đề như tuyển dụng, đào tạo, chuẩn mực vận hành, tài chính, trách nhiệm giải trình và phối hợp liên chính phủ sẽ được giải quyết qua những đạo luật sau.

Quy định hiến pháp yêu cầu ít nhất hai phần ba trong tổng số 360 thành viên Hạ viện (tương đương 240 phiếu) phải đồng ý thì sửa đổi hiến pháp được thông qua. Tuy nhiên, việc biểu quyết nhanh, không xem xét từng điều khoản đã khiến nhiều đại biểu phe đối lập phản ứng dữ dội, dẫn đến việc họ tổ chức bỏ họp phản đối và cáo buộc vi phạm thủ tục nghị viện.

Người phát ngôn phe thiểu số Afam Ogene sau đó chỉ trích cách xác định thành viên có mặt và phương thức bỏ phiếu được sử dụng, nhấn mạnh sổ điểm danh là công cụ hợp pháp duy nhất để xác nhận danh sách đại biểu dự họp. Ogene cũng cho rằng Chủ tịch Hạ viện đã vi phạm điều khoản 9(2) của Hiến pháp năm 1999 khi từ chối thảo luận và sửa đổi từng điều khoản dự luật.

Người lãnh đạo phe thiểu số Frederick Agbedi khẳng định phe mình ủng hộ việc thành lập cảnh sát cấp bang nhưng phản đối cách thức thông qua không tuân thủ đúng trình tự lập pháp. Ông cho biết luật nội bộ quy định mỗi điều khoản sửa đổi phải được cân nhắc và thông qua riêng biệt với đa số hai phần ba. Ngoài ra, việc không cho phép ông đưa ra quyền chất vấn trong phiên họp đã khiến phe thiểu số phải rời khỏi hội trường.

Họ cũng bày tỏ lo ngại tài chính, cho rằng việc chuyển giao trách nhiệm cảnh sát từ chính phủ liên bang sang các bang sẽ gây gánh nặng kinh tế lớn cho các chính quyền địa phương. Phe này đề nghị sửa đổi hệ thống tài chính liên bang, phân bổ 15% nguồn quỹ từ Quỹ Liên bang cho các bang nhằm đảm bảo kinh phí hoạt động cho lực lượng cảnh sát cấp bang. Theo họ, việc giao quyền mà không kèm theo nguồn lực cần thiết sẽ là một "nhiệm vụ hiến pháp không được tài trợ".

Trong một lá thư gửi Chủ tịch Hạ viện ngày 22/7, phe thiểu số nhấn mạnh các vấn đề pháp lý và cơ chế quản lý vẫn còn chưa rõ ràng trong dự luật. Họ đề nghị Hạ viện đưa dự luật trở lại bàn nghiên cứu để hoàn thiện, bao gồm các khía cạnh như tính rõ ràng về thẩm quyền, việc phối hợp giữa các cấp chính quyền và trách nhiệm giám sát.

Nhóm nghị sĩ này kêu gọi mở rộng tham vấn với các chuyên gia hiến pháp, chuyên gia an ninh, đại diện chính quyền bang, giới tài chính và các bên liên quan khác nhằm đảm bảo khung pháp lý bền vững, được trang bị đầy đủ về mặt tài chính và có khả năng vượt qua các thách thức vận hành trong tương lai.

Chủ đề thành lập cảnh sát cấp bang đã là vấn đề gây tranh luận suốt hơn 20 năm tại Nigeria. Nhiều chính quyền và chuyên gia cho rằng cơ chế cảnh sát tập trung hiện tại không đáp ứng được các thách thức an ninh ngày càng phức tạp như cướp bóc, bắt cóc, khủng bố và bạo lực cộng đồng.

Phía ủng hộ cho rằng phân quyền cảnh sát sẽ giúp cải thiện công tác thu thập tình báo, tăng cường cảnh sát cộng đồng và nâng cao khả năng phản ứng nhanh với các nguy cơ an ninh địa phương. Trong khi đó, các đối thủ cảnh báo rủi ro lạm dụng quyền lực trong tay các thống đốc bang và vấn đề bền vững tài chính cho các lực lượng cảnh sát này.

Việc Hạ viện thông qua dự luật là cột mốc quan trọng, nhưng dự luật vẫn phải vượt qua Thượng viện và nhận được chấp thuận ít nhất hai phần ba trong 36 Hội đồng lập pháp cấp bang thì mới chính thức trở thành một phần của Hiến pháp Nigeria.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.