Quy trình đấu thầu dầu khí tại Nigeria: Bảy giờ minh bạch trong cuộc đua giành 31 lô dầu

Với việc tổ chức phiên đấu thầu công khai tại Trung tâm Transcorp ở Abuja, Nigeria đã khép lại vòng đấu thầu dầu khí năm 2025 trong bối cảnh nhiều năm trước đây quá trình này thường diễn ra thiếu minh bạch và thiên vị. Hơn 50 bàn làm việc trong hội trường được trang trí trang trọng đã đón tiếp các nhà điều hành dầu khí, nhà thầu, cơ quan quản lý và báo chí tập trung theo dõi toàn bộ hiện trường cùng màn hình trực tiếp các bước thi đấu.

Vòng đấu thầu kéo dài bảy giờ đánh dấu sự chuyển mình lớn khi có 31 công ty được lựa chọn từ tổng số 143 nhà thầu đăng ký dự thi trên 37 lô trong tổng số 50 lô dầu khí được chào bán thuộc bảy bồn trũng trầm tích với đa dạng địa bàn từ Niger Delta đến Chad và Benue Trough. Đây là vòng đấu thứ hai liên tiếp được tiến hành qua quy trình đấu thầu cấu trúc rõ ràng theo Luật Công nghiệp Dầu khí 2021 với mục tiêu xây dựng môi trường đầu tư nhất quán và thu hút vốn mới.

Vòng đấu thầu được chính phủ Nigeria công bố từ ngày 11/11/2025 và chính thức mở cổng đăng ký từ 1/12/2025, kết thúc với giai đoạn sơ tuyển ngày 16/3/2026. Toàn bộ 50 lô dầu khí bao gồm: 16 lô trong đất liền Niger Delta, 18 lô tại vùng nước nông Niger Delta, 1 tại vùng nước sâu Niger Delta cũng như các lô nằm rải rác ở Benin, Anambra, Chad và Benue Trough. Qua một thời gian dài gián đoạn kéo dài nhiều năm giữa các vòng đấu thầu quan trọng, bước tiến năm nay khẳng định định hướng tổ chức đấu thầu hàng năm trở thành chuẩn mực.

Sự thay đổi này nhằm khắc phục những điểm yếu của quá khứ như lỗ hổng quy định, sự trì hoãn và các cấp phép mang tính cá nhân, giúp nhà đầu tư có kế hoạch đầu tư với kỳ vọng rõ ràng hơn. Ấn tượng của vòng đấu năm nay còn nằm ở sự kiện đa phần các nhà thầu thắng thầu là công ty Nigeria trực thuộc trong khi không có những tên tuổi lớn quốc tế như Shell, ExxonMobil hay TotalEnergies tham gia.

Theo bà Oritsemeyiwa Eyesan, Giám đốc điều hành Ủy ban Quản lý Dầu khí Thượng nguồn Nigeria (NUPRC), việc lựa chọn nhà thầu không dựa duy nhất vào giá thầu cao nhất mà còn căn cứ vào năng lực kỹ thuật và khả năng vận hành, cân nhắc theo hệ thống chấm điểm tự động bao gồm năng lực tổ chức, khoanh vùng kỹ thuật, chương trình làm việc, kế hoạch triển khai và tài chính. Hệ thống này loại bỏ sự can thiệp thủ công và cho phép công khai giá thầu vào đúng thời điểm, các nhà thầu cạnh tranh cùng lúc xem xét các đề xuất để đảm bảo công bằng.

Mặc dù 37 lô có tranh đấu, 13 lô còn lại, trong đó có các lô ở Chad và Niger Delta như Ayama PPL 2A52, Foniwetoiro PPL 2A37, và một số lô trên các bồn trũng nội địa không có đơn đăng ký, cho thấy sức hút của vòng đấu năm nay chưa đồng đều. Các nhà phân tích cho rằng nguyên nhân có thể do sức hấp dẫn thương mại của các lô đã giảm sút, và các doanh nghiệp có thể ngần ngại trước những rủi ro hoặc yêu cầu kỹ thuật cao.

Tiến sĩ Dayo Ayoade, Giáo sư năng lượng tại Đại học Lagos, đánh giá quy trình đấu thầu năm 2025 đã có nhiều tiến bộ rõ ràng so với phương thức phân bổ tùy tiện trước đây, nhờ tuân thủ quy định về đấu thầu cạnh tranh và công bố yêu cầu năng lực từ trước. Tuy vậy, ông cũng cảnh báo dư luận có thể băn khoăn về các tiêu chí đánh giá và thiếu công khai đầy đủ về cách thức quyết định cuối cùng.

Để gia tăng niềm tin, ông đề xuất công khai báo cáo đánh giá chi tiết và điểm số sau đấu thầu, cũng như tăng cường vai trò giám sát của tổ chức Nigeria Extractive Industries Transparency Initiative (NEITI) trong việc kiểm tra quy trình và kết quả nhằm tránh hiện tượng minh bạch giả nhằm che đậy ưu đãi cho nhà thầu nhất định. Sự xuất hiện của các công ty ít tên tuổi trên bảng thắng thầu khiến dư luận cảnh giác về nguy cơ quay về kiểu cấp phép có tính tùy tiện của cơ quan trước đây.

Cuộc đấu thầu năm nay cũng áp dụng quy định hạn chế mỗi công ty chỉ được phép đặt tối đa hai hồ sơ dự thầu nhằm mở rộng sự tham gia. Tuy nhiên, cuộc cạnh tranh vẫn rất quyết liệt với tổng số tiền đặt cọc quyền sở hữu (signature bonus) lên đến 23,8 triệu USD để phá vỡ các thế bế tắc trong bầu chọn. Hình thức đấu thầu phần lớn đã diễn ra điện tử, nhưng vẫn còn một số giai đoạn thủ công, khiến một số chuyên gia đề xuất hoàn toàn chuyển sang hình thức đấu thầu điện tử để gia tăng tính minh bạch và công bằng.

Quy trình nghiêm ngặt kéo dài từ 11 giờ sáng đến 6 giờ 13 phút chiều đã diễn ra suôn sẻ và được xác nhận bởi sự tham gia của đại diện Bộ Dầu khí, Bộ Tài chính, NEITI và các bên liên quan. Bước đầu, vòng đấu thầu cho thấy Nigeria đang nỗ lực chuyển mình trong cách quản lý tài nguyên dầu khí nhằm đảm bảo minh bạch, công bằng và thu hút đầu tư cả trong nước lẫn quốc tế.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.