Tiền không phải yếu tố duy nhất quyết định chiến thắng bầu cử ở Nigeria

Tác giả đã đặt vấn đề về quan hệ giữa tài chính chính trị và tham nhũng trong quản trị của Nigeria qua bài viết tuần trước. Theo đó, các chính khách muốn giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tại Nigeria phải chuẩn bị ngân sách lớn chi tiêu trước, trong và sau bầu cử. Mức chi phí này được xem như một khoản đầu tư chính trị nhằm thu hồi lại nếu trúng cử, điều mà một phần đã thúc đẩy tham nhũng trong hệ thống quản lý.

Mặc dù tài chính là yếu tố quan trọng, các nhà quan sát đã nhận thấy rằng tiền bạc không tự động bảo đảm chiến thắng. Có trường hợp chi tiêu hàng tỷ naira vẫn thất bại. Thành công trong bầu cử còn bị chi phối bởi các yếu tố khác như đảng phái chính trị, danh tiếng, phong trào chính trị và sự hậu thuẫn của các thế lực chính trị.

Hiện Nigeria có khoảng 22 đảng chính trị được đăng ký, nhưng nổi bật và có ảnh hưởng rộng lớn chỉ là hai đảng lớn là Liên minh Tiến bộ Toàn quốc (APC) và Đảng Dân chủ Nhân dân (PDP), đảng đã cầm quyền từ năm 1999 đến 2015. Một số đảng khác hoạt động mạnh ở vùng miền như Liên minh vì Dân chủ (AD) từng thắng nhiều cuộc bầu cử ở khu vực Tây-Nam vào năm 1999 nhưng nhanh chóng suy yếu sau đó.

Việc ứng cử viên chọn đảng có tầm ảnh hưởng ở khu vực hoặc trên toàn quốc rất quan trọng, vì luật bầu cử Nigeria hiện không cho phép ứng viên tự ứng cử mà phải có sự bảo trợ của một đảng. Đảng có bộ máy tổ chức mạnh từ cấp cơ sở đến trung ương sẽ giúp ứng viên vận động tốt hơn. Vì vậy, nhiều chính khách sẵn sàng chi một khoản tiền không nhỏ để có được quyền ứng cử trong các đảng lớn thay vì đảng nhỏ hoặc ít người biết đến.

Danh tiếng và mối quan hệ xã hội đóng vai trò quyết định: ví dụ như ông MKO Abiola, người thắng cử tổng thống năm 1993, được biết đến là một nhân vật có nhiều chức sắc truyền thống, doanh nhân lớn và nhà từ thiện nổi tiếng, đã xây dựng được uy tín rộng khắp toàn quốc. Cũng tương tự, ông Ayo Fayose thắng cử thống đốc Ekiti năm 2003 nhờ vào hoạt động giúp đỡ cộng đồng và quan hệ gần gũi với người dân địa phương.

Nhiều ứng viên tận dụng phong trào và danh tiếng của nhân vật lãnh đạo để giành chiến thắng. Năm 2015, nhiều thành viên đảng APC thắng cử nhờ gắn mình với tổng thống Muhammadu Buhari, người được coi là chống tham nhũng và gần gũi với nhân dân. Tương tự năm 2023, phong trào Obidient và hình ảnh của Peter Obi giúp nhiều ứng viên Labour Party thắng cử. Tại Kano, các ứng viên NNPP dựa vào danh tiếng của Rabiu Kwankwanso để đạt kết quả tốt.

Các “cha đỡ đầu” chính trị cung cấp nguồn lực tài chính hoặc sức ảnh hưởng giúp các ứng viên chiến thắng. Có nhiều dạng thế lực bảo trợ, như ở Oyo, Alhaji Lamidi Adelabu dùng tầm ảnh hưởng để đảm bảo ứng viên được ông hậu thuẫn đều đắc cử. Tại Anambra, ông Chris Uba hỗ trợ tài chính cho ông Chris Ngige trong cuộc bầu cử năm 2003. Ở Rivers State, Bộ trưởng hiện tại Nyesom Wike đứng đầu một liên minh quyền lực kiểm soát kết quả bầu cử.

Người có tầm ảnh hưởng lớn nhất trong chính trị Nigeria giai đoạn hiện nay là Tổng thống đương nhiệm Bola Tinubu, người đã sử dụng vốn chính trị xã hội để bảo trợ cho Phó Tổng thống Yemi Osinbajo cùng nhiều thống đốc, nghị sĩ trong khu vực Tây-Nam cũng như trên toàn quốc. Bà Oluremi Tinubu, vợ ông, cũng đảm nhiệm vị trí thượng nghị sĩ trong nhiều nhiệm kỳ. Ông Tinubu không chỉ là người chơi khu vực mà còn là nhân vật chính trị quốc gia với khả năng bảo trợ và định hướng chiến dịch của đảng APC.

Kết hợp các yếu tố trên quyết định thành công trong bầu cử thay vì chỉ dựa vào ngân sách tài chính.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.