Dự án phòng ngừa Alzheimer từ trường học: Vì sao việc rèn luyện trí nhớ lại quan trọng?

Ngày nay, chúng ta ít khi nhớ số điện thoại, danh sách mua sắm hay các sự kiện quan trọng bởi các thiết bị kỹ thuật số như điện thoại thông minh, phần mềm bản đồ và trí tuệ nhân tạo đã thay thế hầu hết những công việc ghi nhớ truyền thống này. Tuy nhiên, theo bà Margarita Oliva, Chủ tịch Quỹ Rosa María Vivar tại Tây Ban Nha, thói quen lệ thuộc công nghệ làm giảm việc vận dụng các kỹ năng nhận thức và trí nhớ, gây ảnh hưởng tiêu cực cho sức khỏe não bộ.

Bà giải thích rằng việc nhớ thông tin, tự tìm đường đi hoặc đánh giá tình huống từng là hoạt động thường nhật kích thích bộ não phát triển. Giờ đây, việc số hóa gần như loại bỏ các thói quen này, khiến nguy cơ suy giảm trí nhớ và các bệnh thần kinh tăng lên.

Bệnh Alzheimer không phải chỉ biểu hiện khi người bệnh bắt đầu quên hay lẫn lộn, mà thực tế, quá trình phát triển của nó có thể kéo dài từ 20 đến 30 năm trước khi triệu chứng rõ ràng xuất hiện. Theo Ủy ban Lancet về bệnh mất trí nhớ, khoảng 45% số trường hợp Alzheimer có thể ngăn ngừa hoặc trì hoãn nhờ kiểm soát 14 yếu tố nguy cơ có thể thay đổi trong suốt cuộc đời.

Thông tin này đã làm thay đổi cách nhìn nhận về bệnh, mở rộng phạm vi phòng ngừa không chỉ dành cho người già mà còn hướng đến các giai đoạn phát triển trí não sớm hơn như thời thơ ấu và thanh thiếu niên.

Quỹ Rosa María Vivar được thành lập sau câu chuyện cá nhân của bà Margarita Oliva, khi mẹ bà, bác sĩ Rosa María Vivar, mắc bệnh Alzheimer với những triệu chứng nghiêm trọng thay đổi cuộc sống gia đình. Từ trải nghiệm đau thương này, gia đình bà đã quyết định tập trung sức lực vào hỗ trợ người bệnh và thúc đẩy nghiên cứu lẫn phòng ngừa bệnh.

Qua nhiều năm nghiên cứu, quỹ nhận ra phòng ngừa bệnh cần bắt đầu từ rất sớm, đặc biệt trong trường học, nơi trẻ có khả năng phát triển "dự trữ nhận thức" bằng cách duy trì trí nhớ và học hỏi suốt đời. Dự trữ nhận thức giúp não bù đắp sự suy giảm do bệnh thoái hóa thần kinh.

Dự án Neurotalent Games do Quỹ Rosa María Vivar tổ chức được thiết kế dành cho học sinh lớp 6 ở Catalonia, Tây Ban Nha. Dự án dựa trên các nguyên lý khoa học về khả năng học tập, trí nhớ và dự trữ nhận thức, nhưng tiếp cận qua hình thức trò chơi để kích thích sự tham gia của học sinh, giáo viên và gia đình.

Hơn 5.000 học sinh từ gần 100 trường học đã tham gia bài kiểm tra đánh giá các dạng trí nhớ, tập trung và chú ý trong vòng một giờ đồng hồ. Thầy cô giáo đồng thời có thể dựa vào kết quả để đánh giá năng lực học tập từng cá nhân một cách toàn diện hơn.

Jordi Prat, giáo viên Toán kiêm người phụ trách học tập tại Escola Vedruna de Artés, cho biết dự án giúp nhận diện những điểm mạnh của học sinh trong các dạng trí nhớ khác nhau, thậm chí giúp thay đổi nhận thức cá nhân của các em về khả năng của mình. Tương tự, Laia Martí, giáo viên Sinh học tại Institut La Garrotxa, nhấn mạnh việc tập luyện trí nhớ không chỉ hỗ trợ học tập mà còn góp phần phòng tránh các bệnh thoái hóa thần kinh.

Alina Tugui, giáo viên toán tại Centre de Tecnificació Amposta, chia sẻ rằng việc áp dụng các bài tập trong môn học giúp học sinh cải thiện cách tổ chức và kết nối thông tin, qua đó tăng cường năng lực học tập ở lớp hơn là chỉ để thi đấu. Nhiều học sinh thể hiện sự hứng thú qua các buổi tập luyện, phát triển sự tự tin và khả năng nhận thức về trí nhớ.

Margarita Oliva chia sẻ rằng các học sinh có kết quả tốt thường không phải là những "học sinh giỏi" theo nghĩa truyền thống với điểm số cao nhất, mà là những em có lối sống hài hòa, đa dạng hoạt động như chơi thể thao, học nhạc, giao tiếp xã hội và tò mò học hỏi. Điều này phù hợp với nghiên cứu cho thấy sự kích hoạt nhiều vùng não bằng các hoạt động khác nhau giúp gia tăng dự trữ nhận thức.

Đối với những người đã trưởng thành, việc rèn luyện trí não vẫn có thể tiếp tục và cần sự thử thách liên tục để kích thích não bộ phát triển. Việc duy trì nỗ lực và tiếp cận các hoạt động mới thay vì lặp đi lặp lại giúp tạo các mối liên kết thần kinh mới mẻ và tăng khả năng chống chịu với các bệnh thoái hóa.

Việc dạy trẻ biết cách rèn luyện và chăm sóc bộ não có thể trở thành phần không thể thiếu trong chương trình giáo dục, ngang hàng với các môn thể chất. Trí nhớ không chỉ để giúp lưu giữ thông tin, mà còn làm nền tảng cho nhận thức, đánh giá, hình thành bản sắc và bảo tồn ký ức về bản thân cùng những người thân yêu.

Thông qua dự án như Neurotalent Games, xã hội có thể nâng cao nhận thức và chuẩn bị tốt hơn cho thế hệ tương lai trong việc phòng tránh và làm chậm tiến trình các bệnh về nhận thức.