Mỹ – Trung nỗ lực quản lý căng thẳng trước chuyến thăm của Chủ tịch Tập tại ASEAN

Ngày 22/7 tại Manila, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã có cuộc gặp bên lề với người đồng cấp Trung Quốc Wang Yi trong khuôn khổ hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN. Hai bên thảo luận về cách thức quản lý những bất đồng đang tồn tại giữa hai cường quốc trước chuyến thăm sắp tới của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tới Mỹ dự kiến vào tháng 9.

Cuộc đối thoại diễn ra trong bối cảnh quan hệ Mỹ - Trung đang đứng trước nhiều thách thức, đặc biệt là các tranh chấp liên quan đến hoạt động của Trung Quốc ở Biển Đông và xung đột Mỹ - Iran. Các quốc gia thành viên ASEAN bày tỏ sự quan ngại sâu sắc trước cả hai vấn đề trong các phiên họp của hội nghị.

Hai ngày trước cuộc gặp, một vụ va chạm giữa tàu Trung Quốc và Philippines tại vùng biển tranh chấp bãi cạn Second Thomas đã khiến một thủy thủ Philippines bị thương. Philippines cáo buộc lực lượng cảnh sát biển Trung Quốc dùng gậy gỗ đánh vào đầu nhân viên hải quân nước này, trong khi phía Trung Quốc khẳng định lực lượng Philippines là bên gây hấn trước và cáo buộc tàu của họ bị tàu Philippines đâm phải.

Ngoại trưởng Rubio nhấn mạnh rằng cuộc đối đầu này không mang lại lợi ích cho bên nào và khẳng định Mỹ đã tái khẳng định cam kết bảo vệ Philippines theo hiệp ước phòng thủ chung. Washington đã tăng ngân sách hỗ trợ quân sự cho Philippines lên 100 triệu USD trong năm tài khóa 2026, đồng thời bổ sung 9 triệu USD để mở rộng cầu cảng cảnh sát biển tại đảo Palawan nhằm nâng cao khả năng thực thi pháp luật trên biển của Philippines và duy trì hoạt động tại Biển Đông.

Rubio cảnh báo về nguy cơ các tuyến đường biển chiến lược này rơi vào tay một thế lực có thể dùng thương mại làm công cụ chính trị, gây nên mối đe dọa nghiêm trọng đối với an ninh khu vực và toàn cầu.

Trong khi Mỹ và Trung Quốc có những khác biệt sâu sắc mà Rubio cho là sẽ tiếp tục tồn tại trong tương lai gần, cả hai bên đều đồng ý cần kiểm soát các bất đồng một cách hiệu quả để đảm bảo chuyến thăm Mỹ của Chủ tịch Tập diễn ra trong bầu không khí tích cực. Theo bản tóm tắt của Bộ Ngoại giao Trung Quốc, Wang yêu cầu Mỹ phải tôn trọng lợi ích cốt lõi của Trung Quốc, quản lý hiệu quả các khác biệt và tiếp nhận các mối quan tâm chính đáng của Bắc Kinh.

Cả hai phía còn nhất trí tiếp tục chuẩn bị kỹ lưỡng cho giai đoạn tiếp theo của các cuộc trao đổi cấp cao nhằm góp phần cải thiện mối quan hệ song phương trong bối cảnh có nhiều bất đồng và cạnh tranh.

Tại cùng hội nghị, Ngoại trưởng Rubio cũng bày tỏ quan ngại về tình hình leo thang căng thẳng với Iran, cho rằng Tehran không nghiêm túc trong việc đàm phán nhằm giảm xung đột. Mỹ đã tiến hành liên tiếp các cuộc tấn công nhằm vào nhiều mục tiêu của Iran trong suốt 11 đêm, phá hoại các tuyến đường, cầu cống và nhà máy điện, gần như phá vỡ thỏa thuận tạm thời trước đó giữa hai bên.

Rubio cảnh báo rằng không thể để Iran kiểm soát Eo biển Hormuz vì đây sẽ tạo tiền lệ nguy hiểm cho các khu vực khác trên thế giới. Ông nhấn mạnh Mỹ sẵn sàng bảo vệ lợi ích của mình và các đồng minh, cho dù điều đó đòi hỏi phải sử dụng các biện pháp cần thiết nếu Iran không có hành động nghiêm túc.

Bên lề hội nghị, Rubio cũng chia sẻ dự kiến sẽ có cuộc gặp với Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov để thảo luận về cuộc chiến Ukraine. Mỹ vẫn duy trì thái độ mở và mong muốn đóng vai trò xây dựng trong việc thúc đẩy kết thúc xung đột tại khu vực này.

Rubio khẳng định an ninh và thịnh vượng của Mỹ gắn chặt với sự ổn định của các quốc gia Đông Nam Á. Ông cho rằng câu chuyện của thế kỷ 21 sẽ được viết nên tại khu vực này và qua cách thức các sự kiện diễn ra ở đây, nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của Đông Nam Á trong sân chơi toàn cầu.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.