Người lao động Campuchia lo mắc bẫy nợ sau căng thẳng biên giới Thái Lan

Vin Lors, 37 tuổi, từng kiếm được khoảng 20 USD mỗi ngày khi làm việc tại các công trường xây dựng ở Bangkok, gần gấp đôi thu nhập hiện tại của anh tại Campuchia. Sau khi xảy ra căng thẳng biên giới giữa Campuchia và Thái Lan vào tháng 7 năm ngoái, anh cùng vợ quyết định trở về quê nhà tỉnh Siem Reap vì lo ngại về an toàn và sự phân biệt đối xử tại nơi làm việc.

Lors đã đăng ký với trưởng làng để nhận sự hỗ trợ tìm việc từ chính phủ, nhưng sau khi được lấy thông tin, anh không nhận được liên hệ nào từ phía cơ quan chức năng. Trong khi đó, việc chờ đợi trở nên bất khả thi bởi anh còn khoản nợ vi mô phải trả.

Hiện tại, sau khi Thái Lan hoàn thiện đoạn hàng rào biên giới dài 1,3 km vào ngày 22/7, người Campuchia phải đối mặt với thực tế khó khăn: Nếu các mối liên kết kinh tế và lao động không được khôi phục, hệ quả sẽ rất nghiêm trọng. Từ khi xung đột nổ ra, gần 1 triệu người Campuchia đã trở về nước.

Theo số liệu sơ bộ chính thức của Campuchia, thương mại song phương trong 5 tháng đầu năm nay giảm gần 40%, chỉ còn 1,15 tỷ USD. Campuchia đã chủ động tìm kiếm nguồn cung nguyên liệu thay thế từ Trung Quốc và Singapore nhằm giảm thiểu tác động lên nền kinh tế, tuy nhiên sự thay thế này khó có thể giúp các tỉnh phía tây chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi mối quan hệ thương mại và việc làm với Thái Lan.

Trong báo cáo công bố hồi tháng 5, nghiên cứu viên của Harvard tại Asia Centre Richard Yarrow cùng chuyên gia kinh tế Campuchia Kenh Sovath nhận định rằng Campuchia đã chịu ảnh hưởng nhẹ hơn so với dự đoán ban đầu nhờ đa dạng hóa thương mại và các tuyến cung ứng thay thế. Tuy nhiên, Yarrow lưu ý các tỉnh biên giới tiếp tục phải đối mặt với chi phí điều chỉnh cao do phụ thuộc nhiều vào khách du lịch, thương nhân và chuỗi cung ứng Thái Lan.

Ví dụ, sản phẩm như khoai mì và các loại cây trồng khác từng được xuất khẩu qua biên giới để chế biến tại Thái Lan nay phải chuyển sang các nhà máy trong nước hoặc tại Việt Nam, dẫn đến chi phí vận chuyển tăng và rủi ro hư hỏng cao hơn, trong bối cảnh giá nông sản đang suy yếu.

Việc cắt đứt thị trường lao động thu nhập cao tại Thái Lan ảnh hưởng trực tiếp đến hàng trăm nghìn lao động Campuchia và gia đình họ, những người phụ thuộc vào tiền gửi từ nước ngoài. Một số lao động vẫn mạo hiểm quay lại Thái Lan làm việc bất hợp pháp, đối mặt với nguy cơ bị bắt giữ và bị bóc lột bởi thiếu giấy tờ hợp lệ và bảo vệ pháp lý.

Người lao động như Vin Lors hiện phải chấp nhận mức thu nhập thấp hơn nhiều so với trước kia và chật vật trả nợ vi mô. Anh đã giảm khoản nợ từ 10.000 USD còn khoảng 1.500 USD, nhưng vẫn mất gần 80 USD mỗi tháng cho sinh hoạt gia đình và còn phải mua thực phẩm trả góp để duy trì cuộc sống.

Trường hợp khác như Thueng Rithy, 49 tuổi, từng là bảo vệ tại Bangkok, nay sống trong trại người tị nạn sau khi nhà cửa bị hư hại và đất đai bị quân Thái chiếm đóng. Ông đang mang khoản nợ 3.000 USD bảo đảm bằng đất canh tác mà hiện không thể tiếp cận để trả nợ.

Theo Trung tâm Liên minh Lao động và Nhân quyền (CENTRAL), nợ nần là rủi ro lớn nhất đối với các lao động trở về và gia đình họ. Một cuộc khảo sát tháng 3 cho thấy 71% số người trở về từ Thái Lan đang chịu nợ, với mức nợ trung bình 5.000 đến 6.000 USD và 85% hộ gia đình đang gặp khó khăn trong việc thanh toán.

Chính phủ Campuchia đã triển khai các biện pháp hỗ trợ bao gồm tổ chức diễn đàn việc làm, đào tạo nghề và giúp đỡ tài chính. Những diễn đàn việc làm tổ chức tại Battambang và Pursat vào đầu năm nay đã giúp 811 người có việc làm và 413 người đăng ký học nghề. Gần đây, hơn 8.000 vị trí tuyển dụng đã được công bố tại ba tỉnh đồng bằng trung tâm nhằm hỗ trợ lao động trở về và người tìm việc địa phương.

Ngân hàng Quốc gia Campuchia cũng khuyến cáo các tổ chức tín dụng xem xét miễn giảm phí phạt, giãn thời hạn trả lãi và gốc, đồng thời tạo điều kiện tái cấu trúc khoản vay cho những cá nhân chịu ảnh hưởng.

Dù vậy, các tỉnh phía tây Campuchia vẫn còn nhiều thách thức trong việc hỗ trợ lao động trở về bởi khu vực này có ít đầu tư công nghiệp hơn nhiều so với Phnom Penh và vùng đông nam. Chuyên gia Richard Yarrow nhận định nếu thương mại và quan hệ với Thái Lan không sớm phục hồi, các tỉnh biên giới sẽ trải qua quá trình điều chỉnh khó khăn trong vài năm tới.