Nghệ sĩ Đức gây sửng sốt khi giành giải ảnh với tác phẩm tạo bởi AI

Boris Eldagsen, nghệ sĩ đến từ Đức, đã khiến giới nghệ thuật và công chúng xôn xao khi giành giải trong hạng mục "sáng tạo" của giải thưởng nhiếp ảnh Sony World Photography Award vào mùa xuân năm 2023 với một bức ảnh hoàn toàn được tạo ra bằng trí tuệ nhân tạo (AI). Tác phẩm mang tên "Pseudomnesia | The Electrician" (tạm dịch: "Ký ức giả | Người thợ điện") không được Eldagsen công khai là sản phẩm của AI khi tham gia cuộc thi, dù tiêu đề của bức ảnh đã phần nào gợi ý về sự giả dối. Điểm đặc biệt là dù có dấu hiệu rõ ràng trong tiêu đề và phong cách đặc trưng của hình ảnh tạo ra từ AI, ban giám khảo vẫn xem đó là một tác phẩm nhiếp ảnh thông thường và trao giải cho ông.

Đến tháng 4 năm 2023, tại lễ trao giải ở London, Eldagsen công bố sự thật và từ chối nhận giải thưởng này, đồng thời yêu cầu rút bức ảnh khỏi triển lãm chính thức. Hành động này đã thu hút sự chú ý của giới truyền thông toàn cầu và tạo nên một cuộc tranh luận sâu sắc về vai trò và ranh giới giữa nghệ thuật nhiếp ảnh truyền thống và tác phẩm do AI sáng tạo.

Boris Eldagsen chia sẻ với báo 20 Minutes rằng ông từng nhiều lần dự thi nhưng chưa từng chiến thắng trước đó. Với tác phẩm gây chú ý này, người nghệ sĩ muốn thách thức các giới hạn trong các cuộc thi nghệ thuật cũng như đặt ra câu hỏi về sự khác biệt giữa nhiếp ảnh truyền thống và ảnh AI. Eldagsen nhấn mạnh: "Tôi yêu nhiếp ảnh và cũng yêu trí tuệ nhân tạo, nhưng hai thứ này khác nhau."

Xuất phát điểm là một họa sĩ, Eldagsen sau đó chuyển sang nhiếp ảnh và sản xuất video, đồng thời theo học ngành nghệ thuật thị giác và triết học. Ông tự nhận mình không đơn thuần là nhiếp ảnh gia mà là một nghệ sĩ làm việc với nhiếp ảnh. Những tác phẩm của ông thường xen lẫn phong cách retro cùng các yếu tố siêu thực hoặc hiện đại để tạo nên sự phản ánh về mối quan hệ ngày càng phức tạp giữa con người và thế giới kỹ thuật số.

Ví dụ như bức ảnh "Menteurs" ("Những kẻ nói dối") được tạo ra năm 2026 bằng công cụ AI – tác phẩm phản ánh sự ảnh hưởng của kỹ thuật số hiện đại trong xã hội. Boris Eldagsen còn thực hiện các video như chuỗi "Ce n’est pas de l’art" ("Đây không phải là nghệ thuật"), trong đó các nhân vật như các punk hay họa sĩ Vincent Van Gogh phê phán việc sử dụng AI trong nghệ thuật và truyền thông.

Về câu hỏi liệu các tác phẩm do AI sáng tạo có phải là nghệ thuật thật hay không, Eldagsen cho biết ông xem AI như một trợ lý sáng tạo. Quy trình làm việc của ông bắt đầu từ việc đưa ra các chỉ dẫn (prompt) cho AI, tiếp đến AI tạo ra hình ảnh, rồi cuối cùng là Eldagsen đánh giá và tinh chỉnh tác phẩm. Theo ông, chính quá trình đánh giá và xử lý phản hồi từ AI mới thực sự tạo nên giá trị nghệ thuật, trong đó có dấu ấn cá nhân và trải nghiệm sống của ông.

Khi được hỏi về các tranh cãi liên quan đến AI, như vấn đề môi trường hay bản quyền, Eldagsen thẳng thắn cho rằng những mối lo này chủ yếu là phần nổi trong cuộc cạnh tranh công nghệ giữa các cường quốc như Trung Quốc và Hoa Kỳ nhằm giành ưu thế trong lĩnh vực AI tổng quát và siêu trí tuệ nhân tạo. Ông xem đây là nguồn cảm hứng cho các nghệ sĩ trong bối cảnh thế giới đang chuyển động mạnh mẽ.

Boris Eldagsen tiếp tục phát triển các tác phẩm kết hợp giữa nhiếp ảnh và AI, khám phá nhiều chủ đề sâu sắc về sự tiến hóa của xã hội và mối quan hệ giữa con người với máy móc, qua đó góp phần vào cuộc đối thoại về tương lai của nghệ thuật trong kỷ nguyên kỹ thuật số.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.