Bayreuth lần đầu trình diễn 'Rienzi' của Richard Wagner sau 150 năm

Vở opera "Rienzi", sáng tác năm 1842 tại Dresden bởi Richard Wagner, mới được trình diễn lần đầu tiên trên sân khấu Bayreuth nhân kỷ niệm 150 năm Festspiele. Trước đây, tác phẩm này chưa từng có mặt tại Bayreuth dù đã được biểu diễn với hình thức hòa nhạc tại Oberfrankenhalle năm 2013, dịp kỷ niệm 200 năm ngày sinh của Wagner. Dẫn dắt chương trình tại Bayreuth lần này là nhạc trưởng Nathalie Stutzmann, trong khi đạo diễn do Alexandra Szemerédy và Magdolna Parditka đảm nhiệm.

Markus Kiesel, người chịu trách nhiệm biên kịch cho Katharina Wagner, nhấn mạnh "Rienzi" trên thực tế chưa có bản hòa âm hoàn chỉnh. Ông giải thích rằng giữa các bản chép tay, bản in đầu tiên và văn bản lúc ra mắt tồn tại nhiều sự khác biệt. Vì vậy, nhóm phụ trách đã phải xây dựng lại tác phẩm từ các vật liệu âm nhạc chưa từng gắn kết hoàn chỉnh. Ông cho rằng Wagner chưa kịp hoàn thiện phần hòa âm cuối cùng do nhiều nguyên nhân.

Những ý kiến cho rằng vở opera kéo dài đến hơn sáu giờ khiến khán giả mệt mỏi là không chính xác. Kiesel đánh giá buổi ra mắt tại Dresden chỉ kéo dài khoảng ba giờ, cộng thêm thời gian nghỉ giải lao không quá một giờ, tổng thời gian dừng lại ở mức dưới bốn giờ. Giống như nhiều tác phẩm thế kỷ 19 khác, các bản hòa âm từng bị cắt xén và điều chỉnh tùy theo yêu cầu của từng nhà hát.

Wagner từng kể trong hồi ký "Mein Leben" rằng để rút ngắn tác phẩm, đã cắt bỏ phần múa ba lê thứ hai và nhiều đoạn pantomime, giúp tiết kiệm nửa tiếng biểu diễn. Sự phong phú về âm nhạc của "Rienzi" được Kiesel mô tả là một khối lượng đồ sộ gồm 3000 ô nhạc, phối hợp trong 76 bản hòa âm cho dàn nhạc, 110 bản hợp xướng và nhiều bản tấu piano cho các đoạn độc tấu, tạo nên một thử thách lớn cho dàn nhạc và sân khấu.

Mặc dù "Rienzi" từng bị những người như Adolf Hitler sử dụng cho mục đích tuyên truyền, việc Wagner hay gia đình ông từng cấm biểu diễn tác phẩm này tại Bayreuth là không có cơ sở. Cosima Wagner, vợ của Richard, từng đạo diễn và xuất bản bản chỉnh sửa vào năm 1899 nhằm làm sáng tỏ vai trò của tác phẩm như tiền đề cho các opera sau này. Đạo diễn Wieland Wagner cũng từng thực hiện bản dựng lại vào năm 1957 với những thay đổi về nhân sự ca sĩ.

Theo Markus Kiesel, mối liên hệ giữa Hitler và "Rienzi" gây tranh cãi và không nên làm lu mờ giá trị nghệ thuật của tác phẩm. Ngoài ra, bản hòa âm gốc của Wagner cho "Rienzi" vẫn còn mất tích từ sau khi được tặng cho Hitler vào năm 1939 nhân sinh nhật lần thứ 50, với nhiều giả thuyết về số phận của nó. Kiesel cũng nhấn mạnh rằng Bayreuth nên là nơi mở rộng cuộc đối thoại về nghệ thuật, không phải là nơi cô lập các tác phẩm và nghệ sĩ theo bất kỳ góc nhìn chính trị hay cá nhân nào.

Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng và cách tiếp cận mới mẻ, lần trình diễn "Rienzi" tại Bayreuth không chỉ là một sự kiện văn hóa quan trọng mà còn mở ra cơ hội nhìn nhận lại lịch sử và giá trị nghệ thuật của một tác phẩm từng bị hiểu lầm trong suốt nhiều thập kỷ.