Ngành công nghiệp Trung Quốc nhận trợ cấp công khai gấp đến tám lần so với phương Tây

Nghiên cứu do EsadeGeo thực hiện cho thấy các ngành công nghiệp Trung Quốc nhận được trợ cấp công khai từ 3 đến 8 lần nhiều hơn so với các nước thành viên Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) trong giai đoạn từ năm 2005 đến 2024. Số liệu này làm rõ nguyên nhân sâu xa của sự mất cân bằng hiện tại trên thị trường châu Âu, khi nhiều nhà sản xuất Trung Quốc như tại Tây Ban Nha ngày càng mở rộng hoạt động. Ví dụ, đầu tư của Trung Quốc vào các dự án khử carbon và năng lượng sạch năm 2024 đạt mức 680 tỷ USD, cao hơn 80% so với 370 tỷ USD của toàn Liên minh châu Âu.

Trong lĩnh vực ô tô, Trung Quốc đã chi khoảng 230,9 tỷ USD từ năm 2009 đến 2023 để hỗ trợ ngành công nghiệp trong nước, trái ngược với mô hình châu Âu chủ yếu dựa trên mục tiêu và chế tài xử phạt. Điều này khiến các doanh nghiệp Trung Quốc trở nên cạnh tranh mạnh mẽ và giữ vững vị trí chiếm thị phần lớn trong các công nghệ chiến lược như sản xuất công nghệ quang điện, pin và xe điện.

Ngành công nghiệp Trung Quốc hiện chiếm 80% thị phần sản xuất công nghệ pin mặt trời, 70% pin điện và 65% xe điện trên toàn cầu. Theo thống kê từ EsadeGeo, chi phí sản xuất các thiết bị như pin, tua-bin gió và mô-đun năng lượng mặt trời tại châu Âu cao hơn tới 45% so với Trung Quốc, trong khi chi phí xây dựng các nhà máy sản xuất còn đắt đỏ hơn gấp 2,3 lần.

Chi phí sản xuất cao và trợ cấp lớn của Trung Quốc đã tạo ra lợi thế cạnh tranh rõ nét, khiến ngành công nghiệp châu Âu chịu sức ép lớn. Điều này đặt ra thách thức về khả năng duy trì vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu và đòi hỏi sự can thiệp từ phía EU để bảo vệ các ngành công nghiệp trong khu vực.

Để giải quyết tình trạng bất cân xứng này, Liên minh châu Âu đang thúc đẩy đề xuất luật Industrial Accelerator Act (IAA) với mục tiêu hỗ trợ công nghiệp nội địa và kiểm soát sự ảnh hưởng từ các nhà đầu tư Trung Quốc. Dự luật do Ủy viên chiến lược công nghiệp Stéphane Séjourné đề xuất, nhằm mở rộng quyền trợ cấp của nhà nước có điều kiện về mục tiêu giảm phát thải và thiết lập cơ chế mới buộc các nhà đầu tư Trung Quốc phải liên doanh với đối tác châu Âu chiếm ít nhất 49%, chuyển giao công nghệ và sử dụng lao động bản địa.

Quy định này được kỳ vọng sẽ bắt đầu có hiệu lực từ năm 2029, ảnh hưởng sâu rộng đặc biệt trong ngành ô tô, nơi thị phần có thể đạt tới 80% bị tác động bởi các quy định "Made in Europe". Trong khi đó, các nhà đầu tư Trung Quốc ở Tây Ban Nha tiếp tục tăng cường đầu tư với các dự án như Geely tại nhà máy Ford ở Valencia, SAIC tại Ferrol, liên minh Chery–Ebro ở Barcelona, nhà máy pin CATL tại Figueruelas và kế hoạch của Leapmotor tại Madrid.

Chuyên gia Juan Moscoso del Prado và Darío Arjomandi từ EsadeGeo cảnh báo hai rủi ro lớn liên quan tới IAA. Thứ nhất là khả năng các đối tác thương mại bị loại trừ khỏi quy định "Made in Europe", ảnh hưởng tới các cam kết và chuỗi cung ứng hiện tại. Thứ hai là nguy cơ các doanh nghiệp né tránh luật bằng cách chuyển dịch sản xuất sang các quốc gia có thỏa thuận thương mại với EU, gọi là "friendshoring".

Để thu hẹp khoảng cách về tài trợ, báo cáo đề xuất thành lập quỹ đầu tư công nghiệp chủ quyền của châu Âu với mức sinh lợi dự kiến 4% hàng năm, tái đầu tư vào ngành công nghiệp. Ngoài ra, tăng cường sự tham gia vốn công từ châu Âu trong các dự án chiến lược cũng được đề xuất nhằm nâng cao sức cạnh tranh của ngành công nghiệp nội địa.

Về mặt tài chính, hai tác giả đề xuất phân bổ 10% thu nhập từ thuế VAT đối với sản phẩm công nghiệp để tài trợ trực tiếp cho các dự án thuộc chương trình "Made in Europe" mà không cần thiết phải đánh thêm thuế mới, mặc dù điều này đòi hỏi sự đồng thuận cao từ các quốc gia thành viên EU do ảnh hưởng tới nguồn thu ngân sách quốc gia. Bên cạnh đó, họ cũng đề xuất phát hành trái phiếu châu Âu liên quan đến IAA và áp dụng khung pháp lý doanh nghiệp thống nhất "Regime 28" cho toàn EU.