Vốn nhà nước áp đảo trong lĩnh vực công nghệ cao của Trung Quốc

Ngành công nghệ tiên tiến tại Trung Quốc, bao gồm các công ty từ DeepSeek, Zhipu AI về trí tuệ nhân tạo đến Unitree Robotics và ChangXin Memory Technologies (CXMT) trong lĩnh vực phần cứng, bước đầu phản chiếu mô hình hỗ trợ vốn mạo hiểm ở Thung lũng Silicon. Tuy nhiên, xét kỹ các lịch sử tài trợ, điểm chung nổi bật là sự đầu tư chi phối từ nhà nước Trung Quốc.

Sự hiện diện mạnh mẽ của nhà nước phản ánh một sự thay đổi cấu trúc sâu sắc trong việc tài trợ công nghệ tiên tiến. Khi các quỹ đầu tư tư nhân trong và ngoài nước rút lui, chính phủ Trung Quốc ngày càng mở rộng vai trò, xây dựng một hệ thống kinh tế nhà nước pha trộn giữa chính sách công và vốn tư nhân.

Một cơ chế tài chính phức hợp

Thay vì tập trung qua một tổ chức duy nhất, dòng vốn công được chuyển qua mạng lưới phức tạp gồm các quỹ quốc gia, quỹ đầu tư địa phương, doanh nghiệp nhà nước (DNNN) và quỹ tư nhân được quản lý.

Năm 2023, hơn 90% vốn cam kết trong thị trường đầu tư cổ phần tư nhân của Trung Quốc do các nhà đầu tư liên kết nhà nước cung cấp, tăng so với dưới 79% năm 2021, theo dữ liệu từ nhà cung cấp Zerone. Đây là sự chỉ đạo trực tiếp từ lãnh đạo cấp cao Trung Quốc, điển hình là lời kêu gọi của Chủ tịch Tập Cận Bình tại hội nghị khoa học công nghệ quốc gia ở Bắc Kinh ngày 8/7, thúc giục các quỹ tài chính đầu tư sớm, với quy mô nhỏ, dài hạn và tập trung vào công nghệ cốt lõi.

Chiến lược phân bổ vốn và mô hình đầu tư đa tầng

Shen Qinhua, đối tác sáng lập Puhua Capital tại Hàng Châu, cho biết 2018 là bước ngoặt khi các nhà đầu tư tư nhân truyền thống tại tỉnh Chiết Giang bắt đầu rút lui vì kỳ vọng thanh khoản không được đáp ứng do thời gian nắm giữ dài của quỹ đầu tư mạo hiểm. Đồng thời, căng thẳng Mỹ-Trung khiến các quỹ ngoại rút khỏi thị trường Trung Quốc.

Capital nhà nước hiện được bố trí dưới nhiều hình thức và ở các giai đoạn khác nhau của vòng đời công ty. Chẳng hạn, CXMT - công ty sản xuất chip bộ nhớ - nhận được đầu tư và hỗ trợ xây dựng từ các quỹ quốc gia, tỉnh và thành phố, trong khi nhà đầu tư công xuất hiện muộn hơn ở Unitree Robotics sau khi công ty chứng minh được năng lực công nghệ và thương mại.

Quỹ đầu tư nhà nước vận hành nhiều phương thức như mô hình quỹ đầu tư quỹ (fund-of-funds), ví dụ như Puhua Capital được chọn làm nhà quản lý các quỹ phụ do Quỹ Phát triển Doanh nghiệp Nhỏ và Vừa quốc gia hậu thuẫn, với vai trò huy động vốn từ cấp trung ương đến địa phương và linh hoạt trong đầu tư nhưng vẫn chịu sự giám sát chặt chẽ.

Thách thức từ chính sách công nghiệp và áp lực cạnh tranh địa phương

Mặc dù vốn nhà nước đầu tư mạnh vào các ngành chiến lược, các mục tiêu kinh tế địa phương như số lượng nhà máy xây dựng, việc làm và thuế thu nhập có thể xung đột với mục tiêu lợi nhuận tài chính, dẫn đến sự cạnh tranh gay gắt giữa các địa phương.

Cuộc đua giữa các thành phố nhằm thu hút quỹ đầu tư và phát triển cơ sở hạ tầng đã tạo ra sự phát triển đa dạng nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro dư thừa năng lực sản xuất, ví dụ đã từng xảy ra trong các ngành pin năng lượng mặt trời và xe điện. Sự quá tải này có thể kéo giảm lợi nhuận và tạo áp lực cho nền kinh tế toàn quốc.

Vụ sụp đổ của Neta, thương hiệu xe điện được nhà nước hỗ trợ mạnh, là minh chứng điển hình cho rủi ro khi có đến ba chính quyền địa phương cùng rót vốn và hỗ trợ xây dựng nhà máy, trong khi công ty vẫn thua lỗ nghiêm trọng và phải tái cơ cấu dưới sự giám sát của tòa án vào năm 2025.

Điều chỉnh chính sách và phối hợp quản lý đầu tư

Trước các thách thức này, chính quyền Trung Quốc cho biết đang tăng cường quản lý và siết chặt các quy định, hướng dòng vốn một cách chặt chẽ hơn nhằm hạn chế các khoản đầu tư trùng lặp và đầu tư lãng phí. Việc áp dụng chính sách “đầu tư kiên nhẫn” với tiêu chí đánh giá dài hạn, cùng với xác định trách nhiệm suốt đời đối với các quan chức gây hậu quả kinh tế nghiêm trọng, là bước tiến mới trong điều chỉnh chiến lược đầu tư công nghệ.

Quảng cáo300 × 250

Mi Lei, sáng lập viên CAS Star, khẳng định rằng đặc điểm vốn đầu tư mạo hiểm là chấp nhận rủi ro và thất bại, chỉ cần một công ty thành công sẽ mang lại lợi nhuận vượt trội, cho thấy thành công lâu dài phụ thuộc vào sự linh hoạt và kỷ luật hiệu quả trong quản lý.

Nhìn chung, hệ thống đầu tư vốn công của Trung Quốc đang dần hình thành một chu trình vận động vốn tập trung vào công nghệ cốt lõi nhờ sự kết hợp giữa chỉ đạo chiến lược từ Trung ương và cạnh tranh mang tính địa phương khốc liệt, đặt ra bài toán cẩn trọng trong cân bằng giữa tăng trưởng công nghệ và tính bền vững kinh tế.

Những điều bổ ích từ bài viết

  • Vốn nhà nước chiếm hơn 90% vốn cam kết trong thị trường đầu tư cổ phần tư nhân Trung Quốc năm 2023.
  • Mô hình quỹ đầu tư quỹ giúp chuyển vốn công thành các khoản đầu tư vào doanh nghiệp nhỏ và công nghệ ưu tiên.
  • Các chính quyền địa phương cạnh tranh thu hút vốn đầu tư, nhưng cũng có nguy cơ gây ra dư thừa năng lực sản xuất và giảm lợi nhuận.
  • Sự thất bại của một số dự án công nghệ, như thương hiệu xe điện Neta, phản ánh rủi ro đầu tư công không có kỷ luật tài chính.
  • Chính phủ Trung Quốc đang tăng cường quy định, thúc đẩy đầu tư kiên nhẫn và quản lý nghiêm ngặt nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư công nghệ.

Đăng ký bản tin QMVN

Nhận tin tổng hợp mỗi sáng - chỉ những bài đáng đọc, không spam.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.