Cách Người Mỹ Có Thể Sở Hữu Lợi Ích Từ Cuộc Cách Mạng AI

Giải pháp được đề xuất để giải quyết vấn đề này là vốn cơ bản phổ quát (Universal Basic Capital - UBC), một mô hình tạo điều kiện cho công dân sở hữu một phần trong các công ty AI hoặc hưởng lợi từ nguồn thu của ngành này. Điều này khác biệt với thu nhập cơ bản phổ quát (Universal Basic Income) vốn chỉ là phân phối tiền mà không liên quan đến quyền sở hữu vốn hay lợi nhuận đầu tư theo thời gian.

UBC đang nhận được sự đồng thuận từ nhiều chính trị gia và doanh nhân có ảnh hưởng ở Mỹ, bao gồm cả các nhân vật như Gavin Newsom, Bernie Sanders, Donald Trump, Steve Bannon, cũng như lãnh đạo ngành công nghiệp công nghệ như Sam Altman của OpenAI và James Manyika từ Google.

Ý tưởng về phương thức quản lý tài sản từ các nguồn thu lớn không phải mới. Nhiều quốc gia giàu tài nguyên dầu mỏ đã xây dựng các chiến lược để đầu tư khoản lợi nhuận thu được nhằm mang lại lợi tức bền vững trong nhiều thế hệ, thông qua hai mô hình chính là quỹ tài sản có chủ quyền hoặc công ty nhà nước.

Quỹ tài sản có chủ quyền (Sovereign Wealth Fund - SWF) là các công cụ đầu tư quản lý bộ tài sản đa dạng, nhằm duy trì tỷ suất lợi nhuận mục tiêu trong dài hạn và tuân thủ các nguyên tắc minh bạch như Nguyên tắc Santiago, đảm bảo việc đầu tư dựa trên lý do kinh tế và tài chính rõ ràng.

Thông thường, quỹ tài sản có chủ quyền đầu tư phần lớn vào các thị trường quốc tế với hạn mức rõ ràng về việc đầu tư trong nước, nhằm tránh rủi ro liên quan đến chính trị trong nước. Nhiều quỹ hàng đầu thế giới như Quỹ Hưu trí Chính phủ Na Uy, Quỹ Đầu tư Công Saudi Arabia (PIF), Quỹ Đầu tư Abu Dhabi (ADIA) và Alaska Permanent Fund ở Mỹ đều là những ví dụ điển hình về mô hình này.

Công ty nhà nước là các doanh nghiệp có chính phủ làm cổ đông. Các công ty này không chỉ tập trung vào lợi nhuận tài chính mà còn hướng đến các mục tiêu phi tài chính như tạo việc làm, phát triển kinh tế và đảm bảo an ninh quốc gia. Các ngành dầu khí, hàng không, dịch vụ tiện ích ở các nền kinh tế tập trung thường có các công ty nhà nước lớn như Sinopec của Trung Quốc hay Aramco của Saudi Arabia.

Cả hai mô hình quỹ tài sản có chủ quyền và công ty nhà nước đều có thể được áp dụng để quản lý lợi nhuận từ ngành AI, ngành công nghiệp đang phát triển mạnh với giá trị tài sản khổng lồ và có tác động sâu rộng đến xã hội. Tuy nhiên, hiện tại tại Mỹ, sự khác biệt giữa hai mô hình này thường bị nhầm lẫn khiến cho cuộc tranh luận trở nên phức tạp.

Mô hình quỹ tài sản có chủ quyền được xem là giải pháp lý tưởng bởi nó giúp phân bổ lợi ích của một thế hệ cho nhiều thế hệ tiếp theo, trong khi quản lý trực tiếp doanh nghiệp AI dưới hình thức công ty nhà nước giống như mô hình xã hội chủ nghĩa về phương tiện sản xuất, thường gây ra hiệu ứng tiêu cực như thiếu cạnh tranh, lãng phí tài nguyên và tham nhũng.

Quỹ tài sản có chủ quyền nếu được tài trợ bằng thuế từ các đợt phát hành cổ phiếu hoặc phần doanh thu từ AI, tương tự như thu tiền bản quyền từ dầu mỏ, sẽ giúp tạo ra nguồn vốn đầu tư rộng lớn và bền vững cho quốc gia qua nhiều thế hệ, đồng thời giảm bớt tác động tiêu cực về việc làm do AI gây ra.

Tuy nhiên, để thành công, Mỹ cần xây dựng quỹ tài sản có chủ quyền theo các nguyên tắc quản trị tốt nhất, minh bạch và tách biệt khỏi ảnh hưởng chính trị trong nước, như những quỹ hàng đầu thế giới ở Na Uy hay Singapore đang vận hành.

Một số ý kiến đề xuất dùng nguồn lợi từ AI để giảm thâm hụt ngân sách hiện tại của Mỹ, nhưng cách làm này chưa có sự ủng hộ chính trị rộng rãi. Trong bối cảnh Mỹ đang đứng trước ngưỡng cửa của một cuộc bùng nổ tài chính từ AI, việc thiết lập một thể chế hiệu quả để nắm bắt và phân phối nguồn thu này là điều cấp thiết.

Điều này sẽ giúp doanh nghiệp tư nhân duy trì tính cạnh tranh, trong khi người dân Mỹ cùng được hưởng lợi từ sự phát triển công nghệ, giảm bớt những tác động tiêu cực lên thị trường lao động và xã hội. Mô hình quỹ tài sản có chủ quyền được xem là cách tốt nhất để đảm bảo lợi ích của cuộc cách mạng AI có thể kéo dài và bền vững qua nhiều thế hệ người Mỹ.