Sử dụng điện thoại di động trong trường học Argentina và thách thức công dân số

Một báo cáo mới đây do tổ chức Argentinos por la Educación (AxE) công bố đã nêu bật tình trạng thiếu tiêu chuẩn thống nhất về việc sử dụng điện thoại di động trong lớp học tại Argentina. Tính đến hiện tại, đã có 11 vùng hành chính (chiếm 45% số tỉnh), bao gồm Thủ đô Buenos Aires và tỉnh Buenos Aires, ban hành các luật, nghị quyết và quy chế liên quan đến vấn đề này, nhưng chưa có quy định chung trên phạm vi toàn quốc. Theo UNESCO, trong khi năm 2023 chỉ có khoảng một phần tư các quốc gia đặt ra giới hạn cho việc dùng điện thoại tại trường, dự kiến đến năm 2026 con số này sẽ tăng lên gần 60%.

Bất chấp việc thiết lập các quy định, UNESCO cảnh báo rằng các biện pháp pháp lý chỉ tạo ra cảm giác yên tâm giả tạo cho người lớn, trong khi điều cần thiết hơn là hướng dẫn học sinh sử dụng thiết bị kỹ thuật số một cách đúng đắn và có trách nhiệm nhằm xây dựng nên một nền "công dân số" vững mạnh. Thiếu sự phát triển chính sách công liên quan đến công dân số vẫn là điểm yếu chung của toàn khu vực.

AxE công bố sự khác biệt đáng kể trong việc sở hữu điện thoại di động giữa các tỉnh. Cụ thể, tại Santa Cruz, Catamarca và Tierra del Fuego, hơn 65% học sinh lớp 3 (khoảng 8 tuổi) đã sở hữu điện thoại cá nhân, cao hơn nhiều so với tỷ lệ khoảng 40% ở các tỉnh Misiones và Formosa, nơi nhiều em vẫn dùng điện thoại của cha mẹ. Tỷ lệ này tăng lên đến 90% đối với học sinh bậc trung học.

Chuỗi trường tư nhân Itinere tại khu vực Bắc Buenos Aires áp dụng chính sách "không dùng điện thoại" cho học sinh tiểu học từ năm 2024. Đến năm 2025, họ mở rộng cấm sử dụng điện thoại cả trong giờ học và giờ giải lao cho học sinh trung học. Qua khảo sát thời gian sử dụng điện thoại đối với những học sinh được phép dùng, kết quả cho thấy các em vẫn dành từ 5 đến gần 6 giờ mỗi ngày trên điện thoại, tương đương khoảng 73 ngày trong năm hoặc gần 22% tổng thời gian trong ngày. Các ứng dụng phổ biến nhất bao gồm TikTok (52%), Instagram (19%) và WhatsApp (13%).

Việc cấm điện thoại không làm thay đổi thói quen này và chính điều đó cần được quan tâm kỹ lưỡng, bởi thời gian tiếp xúc màn hình quá nhiều liên quan mật thiết tới các vấn đề như lo âu, trầm cảm, rối loạn chú ý và thành tích học tập thấp, trong bối cảnh sức khỏe tâm thần của học sinh đang bị đe dọa nghiêm trọng.

Tại tỉnh Buenos Aires, kể từ đầu năm học đã áp dụng giới hạn sử dụng điện thoại tại cấp tiểu học. Đồng thời, khoảng 10% các trường trung học tư nhân đã triển khai những quy định khác nhau như dành riêng cho mục đích giáo dục, thu điện thoại vào hộp hoặc tủ khóa trước giờ vào lớp, hoặc chỉ cho phép sử dụng khi giờ nghỉ giải lao.

Trên bình diện quốc tế, nhiều mô hình quản lý khác nhau được áp dụng và ghi nhận tác động không đồng nhất. Các hạn chế giúp giảm thiểu việc sử dụng điện thoại và sự phân tâm trong lớp học, nhưng chưa chắc đã mang lại cải thiện rõ rệt về kết quả học tập. Bởi vì bằng chứng chưa đủ thuyết phục, tương lai vẫn mở ra nhiều cơ hội để xem xét lại cách tiếp cận.

Các lựa chọn gồm áp dụng quy định chung, cho phép dùng điện thoại chỉ phục vụ mục đích học tập dưới sự giám sát của giáo viên, hay để từng trường tự quyết định chính sách riêng, trong đó có thể siết chặt hơn với các cấp học thấp hơn. Trong khi đó, nếu điện thoại là thiết bị duy nhất có thể sử dụng trong lớp, như ở Argentina, còn nhiều nước châu Âu lại trang bị nhiều máy tính bảng và thiết bị khác, việc cấm tuyệt đối có thể làm gia tăng khoảng cách kỹ thuật số.

Những hạn chế đơn lẻ sẽ không hiệu quả nếu không đi kèm với chính sách công nhằm đào tạo học sinh và giáo viên sử dụng thiết bị một cách phản biện và có trách nhiệm. Thiếu hụt trong giáo dục công dân số là lỗ hổng chung, và nếu không được khắc phục, việc cấm dùng điện thoại chỉ chuyển dời các rủi ro như bắt nạt qua mạng hay nguy cơ kỹ thuật số ra khỏi lớp học mà không giải quyết triệt để.

Điều này cho thấy, dù các biện pháp kiểm soát sử dụng điện thoại trong trường học được ban hành nhằm kiểm soát hành vi, điều quan trọng hơn là phát triển phương pháp giáo dục toàn diện về công dân số để giảm thiểu tác động tiêu cực đồng thời tận dụng tối đa lợi ích của công nghệ.